طراحی و ساخت قفل الکترونيکي

رديابي گوشی همراه

كنترل هوشمند چهارراه

طراحی و ساخت مين ياب هوشمند

ادامه 

مديريت مصرف انرژي در كشور آلمان


اصلاح الگوي مصرف برق كه به اعتقاد مسئولان درست مصرف كردن مي باشد و غالباً مردم نبايد آن را با كم مصرف كردن يكي بدانند از ابتداي سال 1981 جزو رئوس فعاليتهاي سازمانهای کشور آلمان قرار گرفت و بنا شد تمام وزارتخانه ها در اين بخش آئين نامه هايي را تدوين و براي كاهش مصرف حامل هاي انرژي برق و ساير بخش ها تصميم گيري نمايند. در اين ميان كليه سازمانهاي دولتي و بخش خصوصي نقش بسزايي را ايفا می كردند چرا كه روند توليدات كالاها بايد به سمتي هدايت می شد كه ضمن كاهش مصرف انرژي برق، توليدات خود را بهينه كنند و در مسير صرفه جويي گام بردارند. از ابتداي سال 1982 با دستور كار قرار گرفتن طرح تحول در وزارت صنايع و معادن، صنايع انرژي بر و صنايعي كه نيازمند حمايت بودند، شناسايي شدند و در سال ،2002شاهد آن بودند كه وضعيت واحدهاي صنعتي بهبود پيدا کرد بطوريكه كالاهايي توليد شده كه با شعار اصلاح الگوي مصرف مطابقت داشته باشد. در اين ميان بسياري از وزارتخانه ها در حال تدوين آئين نامه هايي بودند  كه در اين مسير گام بردارند.

 

تدوين آئين نامه اصلاح الگوي مصرف انرژي برق در کشور صنعتی آلمان

 

اصلاح الگوي مصرف، باعث رشد و شكوفايي كشورآلمان به ويژه در حوزه اقتصادي شد. به هر ترتيب موضوعي كه به عنوان يك تهديد بخش عمده اي از منابع را به خود اختصاص مي داد، به فرصتي براي رشد و توسعه تبديل شده است.

منابع زيادي از كشور آلمان با اصلاح الگوي مصرف ذخيره مي شود كه مي توان از آن در جهت رشد توليد و خدمت به مردم استفاده كرد.اصولاً سازمانها براي رسيدن به اهداف اصلاح الگوي مصرف بيش از گذشته گام بردارند. اتخاذ همزمان سياست هاي جايگزيني (قيمتي) و اقتصادي (غيرقيمتي) در اين راستا بايد موردتوجه قرارگيرد. از اين رو در سياست هاي غيرقيمتي مي توان با توليد و ارائه محصولات مناسب مانند آنچه كه در بحث از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده و يا جايگزيني لامپ هاي كم مصرف انجام شد، از هدر رفتن منابع جلوگيري و با فرهنگ سازي مناسب مردم را به استفاده از اين محصولات ترغيب كردند.

مهمترين كار، اصلاح و منطقي شدن قيمت انرژي و سوخت است. اگر قيمت انرژي ارزان باشد سرمايه گذار و توليد كننده به دنبال استفاده از سيستم هاي كم مصرف در طرح هاي صنعتي نمي روند ولي با اصلاح قيمت انرژي و سوخت به طور قطع افراد به دنبال انتخاب فناوري هاي كم مصرف با بازدهي بالاخواهند رفت.

 

كنترل مصرف انرژي برق با تدوين راهبردهاي كلان

 

در آلمان، يك موضوع اساسي در حوزه انرژي وجود داشت و آن تغييرات نابهنگامي است كه گاه در روندهاي اجرايي توسعه بخش ، گاز ، پتروشيمي و يا برق صورت مي گرفت؛ اين مهم علاوه بر تغيير چينش توسعه، همواره تركيب مطالعات و برنامه ريزي هاي قبلي توسعه را براساس تدوين مدل جديد در بخش اجرا نيز دستخوش تحولات تازه می کرد.

نبود راهبردهاي مشخص بلندمدت در حوزه انرژي، ضرورت اين مسئله را بويژه در دوران تحولات عمده بازار و اقتصاد بين الملل بيش از پيش به همگان ثابت كرده است. حوزه انرژي نه تنها در بخش توليد و توسعه خود،بلكه تا پائين ترين زنجيره مصرف نيز نياز به سياستگذاري مشخصي دارد كه برگرفته از نتايج مطالعات نهادهاي دست اندركار با موضوع انرژي مي باشد. تصويب ايجاد «شوراي عالي انرژي» در برنامه هفتم توسعه اجتماعي، اقتصادي كشور آلمان، راهكار مناسبي بر رفع چندگانگي هاي ناشي از تصميمات بعضاً موازي دو وزارتخانه مستقل نيرو بويژه در بخش مصرف انرژي بوده طول و عرض جغرافيايي گسترده آلمان بخصوص تنوع اقليمي موجود در كشور ايجاب مي كند كه روند عرضه انرژي متناسب با نياز اقليمي مناطق باشد در حالي كه بعضاً مشاهده مي شود دو وزارتخانه تولید و نيرو اقدام به عرضه دو يا چند نوع انرژي در يك منطقه اقليمي نموده اند؛ گرچه اين روند طي سال هاي اخير بهبودي نسبي يافته است اما با تشكيل نشدن جلسات شوراي عالي انرژي و پس از آن با حذف شوراهاي عالي در كشور، امروز بيش از پيش ضرورت تدوين راهبردهاي بخش انرژي لازم به نظر مي رسد. چه آن كه اين روند منجر به افزايش بي برنامه و بي حد و حصرمصرف انرژي شده و در اين اثنا، ارزش ذاتي و قيمت تمام شده كالايي گران و استراتژيك، همچون نفت، گاز و برق كه به صورت يارانه اي و ارزان توزيع مي شود، همواره ناديده گرفته شده است.

 

ضرورت ساختارسازي

 

بررسي وضعيت و عملكرد مصرف انرژي در آلمان در مقايسه با كشورهاي منتخبي چون امريكا، ژاپن و چين نشان مي دهد كه آلمان داراي كارايي انرژي بیشتر و شدت انرژي کمتری است.

در ضمن طي دوره مورد بررسي (سال هاي ۱9۸۴-1973) كارايي انرژي آلمان روندي نزولي داشته است. براساس بررسي هاي موجود، هماهنگي و سياستگذاري متمركز براي حامل هاي انرژي در آلمان ، وجود ندارد. با مقايسه برنامه ريزي هاي بلندمدت بخش انرژي در آلمان و كشورهاي منتخب، كمبودهايي در برنامه ريزي كشور آلمان ديده مي شود كه برخي از چالش هاي موجود بخش انرژي با تدوين برنامه جامع انرژي كشور قابل حل مي باشد.

در حقيقت تدوين راهبردهاي انرژي كشور به معني تعيين اهدافي منسجم و كاملاً دقيق و حساب شده براي بخش انرژي است و بعد از اجراي كامل دستورات و سياست هاي اتخاذ شده، نتايج حاصل از اجراي اين تصميمات ارزيابي شده و در تصميم گيري هاي بعدي مورد استفاده قرار مي گيرند.عدم وجود منابع غني نفت و گاز در كشور آلمان به معني هميشگي بودن اين منابع نيست. در عين حال، براي رسيدن به هدف رشد سريع اقتصادي، نياز به انرژي بيشتري خواهد بود كه اگر در مصرف انرژي، برنامه ريزي و آينده نگري هاي لازم صورت نگيرد، آلمان كه در حال حاضر پنجمين صادر كننده انرژی جهان است، يكي از تحليلگران بازارهاي نفتي مي گويد: «اين يك تهديد جدي براي بسياري از كشورهاي بزرگ توليد كننده نفت است كه طي 10تا 15سال آينده نه تنها نفتي صادر نخواهند كرد، بلكه وارد كننده اين محصول هم خواهند بود.» اين موضوع با در نظر گرفتن اين كه حدود 25درصد از منابع ارزي كشور آلمان از راه صادرات برق و فرآورده هاي آن تامين مي شود، جاي تامل بيشتري دارد.

 

ضرورت كاهش مصرف مواد نفتي 

 

موضوع مصرف بهينه سوخت چند سال است كه مطرح شده و به همين علت است كه مديريت مصرف سوخت مورد توجه بوده و ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت جايگزين ستاد تبصره 13 شده است .

مديريت سوخت ، ساماندهي و توسعه حمل و نقل عمومي ، خارج كردن خودروهاي فرسوده و مديريت مصرف سوخت و گازسوز كردن  و برقی خودروها و كاهش تقاضاي مصرف سوخت لازم الاجرا مي باشد .

مديريت مصرف سوخت كشور آلمانبر پرداخت كمك بلاعوض و يا كمك سود تسهيلات براي جايگزيني خودروهاي فرسوده با خودروي برقی و دوگانه سوز و جايگزيني خودروهاي فرسوده نفت گازي حمل بار و مسافر با اولويت خودروهاي حمل و نقل عمومي برون شهري تاكيد مي نمايد و اتخاذ تدابير لازم براي كاهش مصرف سوخت و آلودگي هوا از طريق رعايت استانداردهاي زيست محيطي از جمله ارتقاي استانداردهاي معاينات فني خودروها و توسعه مراكز معاينه فني و خريد و بكارگيري خودروهاي دوگانه سوز و برقی به جاي خودروهاي بنزين سوز براي مديريت مصرف سوخت را در نظر گرفته است .

 

اگرچه سهميه بندي موجب كنترل بيشتر مصرف مي شود ، ولي به سبب محدوديتي كه ايجاد مي كند ، مطلوب نظر نيست . تلاش مي شود با اصلاح قيمتها و افزايش توليد فرآورده هاي نفتي ، برمبناي يك اقتصاد پويا سوخت به هر ميزان و با قيمت واقعي خودش در اختيار مردم قرار گيرد .

در حال حاضر 56 درصد از برق در تولید ، 19 درصد در بخش خانگي ، تجاري و خدماتي ، 15 درصد در بخش صنعت ، 6 درصد در بخش كشاورزي و سه درصد در ساير مصارف مورد استفاده قرار مي گيرد.

از طرف ديگر در خط توليد كارخانه هاي خودروسازي هنوز تغيير محسوسي احساس نمي شود . در واقع اگر برنامه ريزي در مديريت سوخت جدي بود تا به حال بايد در خط توليد خودرو به سمت توليد وسايط حمل و نقل عمومي پيش رفته و به طور چشمگيري وسايط نقليه گازسوز يا نفتگاز سوز عمومي توليد نمي شد

بنابراين بخش زيادي از مشكل مصرف برق را بايد در مديريت سوخت كشور ملاحظه نمود . با اين شيوه مديريت تحقق اهداف كمي و كيفي در سوخت كشور ممكن نيست . در واقع اگر چه پول به قدر كافي دارند و بنزين را هم سهميه بندي كرده اند . ليكن چون برنامه ريزي قوی است وضعيت اين فرآورده ها همواره رو به رشد مصرف مي باشد ، نبايد چندان اميدوار به تحقق اهداف قانون توسعه حمل و نقل عمومي در مديريت سوخت كشور باشند. .

براي مهار بي رويه مصرف برق اهداف مهمي در نظر گرفته شده در تصويب قانون حمل و نقل عمومي و مديريت سوخت كشور ، اولين گام استاندارد كردن خودروهاي داخلي از نظر مصرف سوخت براساس استانداردهاي جهاني بوده تا بتوانيم از مصرف بي رويه در نخستين گام جلوگيري نمائيم . به موازات اين اقدام بايد در راستاي گازسوز و دوگانه سوز كردن خودروها تلاش شود و استفاده از وسايط نقليه عمومي در ناوگان حمل و نقل درون شهري كه شهروندان بتوانند در شهرهاي بزرگ به راحتي تردد كنند فراهم گردد.

در واقع وقتي وسايط نقليه گازسوز عمومي توليد شود ، مي توانيم از ترافيك شهرها جلوگيري كنيم . در قانون توسعه حمل و نقل و مديريت سوخت بحث تاسيس پالايشگاههاي جديد براي تامين سوخت داخلي از ديگر اهداف مورد نظر است .

معهذا در راستاي تحقق كمي و كيفي اين قبيل اهداف بود كه بنزين سهميه بندي شد و بر استفاده از سوختهاي جايگزين مثل انرژي خورشيدي ، بادي و انرژي هسته اي نيز تاكيد شد .

مصرف درست سوخت در واحدهاي توليدي ، صنعتي ، نيروگاهها و خودروها از موارد ديگر مورد توجه در قانون توسعه حمل و نقل و مديريت سوخت است . لذا براي تحقق اهداف برنامه توسعه حمل و نقل و مديريت سوخت بايد همه سازمانها و ارگانها با يكديگر هماهنگ عمل كنند تا بتوانيم به نتيجه مثبت برسيم .

از سوي ديگر براي مصرف درست بايد فرهنگسازي شود و در اين ميان نقش رسانه ها ، سازمانها و مديران بسيار حائز اهميت بوده و بايد شرايط را براي باور عمومي از هر نظر مهيا كرد ، تا بتوانيم به اهداف مورد نظر دست يابيم .

بر اساس برنامه تدوين شده بايد سالانه 600 هزار دستگاه خودروي فرسوده از رده خارج شود . بر همين اساس مقرر شده كه تا پايان تير ماه امسال حدود 38 هزار خودروي سواري اسقاط شود و در همين مدت 13 هزار دستگاه تاكسي از رده خارج خواهد شد . البته اسقاط خودروهاي بالاي 35 سال در اولويت اول است .

بدون ترديد در سال حركت به سمت اصلاح الگوي مصرف بايد برنامه ريزي ها به گونه اي باشد كه با به كارگيري مديران كارآمد در اجراي مديريت سوخت كشور به هماهنگي و انسجام مطلوب سازمان ها در بسيج منابع و امكانات رسيده تا بتوان از ظرفيتها به درستي استفاده و از هدر رفتن منابع جلوگيري نموده . در غير اين صورت با پراكنده كاريها و ضعف مديريت سوخت نمي توان اهداف مورد نظر در قانون توسعه حمل و نقل عمومي را در جامعه محقق كرد .

 

سرانه بالاي مصرف انرژي در ايران 

 

متاسفانه ایرانی ها رکورد دار مصرف در جهان هستندکشور ما یکی از پرمصرف ترین کشورهای جهان است .كه منابع محدود و  بهره وری پایین ما از منابع و محصولات سبب شده است که علاوه بر هدر دادن منابع الهی رکورد دار اسراف در جهان باشیم .

باید منابع خدادادی را در حد لازم   مصرف نمائيم يكي از روشهاي مبارزه با اسراف اطلاع رساني است از اين لحاظ در ذيل آمارهائي از ميزان مصرف ما در مقايسه با نرم افزارهاي جهاني آمده است 5 برابر متوسط جهاني انرژي مصرف مي كنيم

با وجود در آمد بيش از 80 ميليارد دلاري كشور از فروش نفت خام در سال گذشته بيش از 44 ميليارد دلار يارانه انرژي در بخشهاي مختلف طي يك سال پرداخت شده كه حدود 9 ميليارد دلار آن مربوط به بخش خانگي و تجاري بوده است اين در حالي است كه مصرف انرژي در بخش خانگي و تجاري طبق آخرين آمار اعلامي بيش از 410 ميليون بشكه معادل نفت خام يعني حدود 41 درصد از مصرف انرژي كل كشور (معادل 16 ميليارد دلار) بوده كه حدود 70 درصد آن را گاز طبيعي و 20 درصد آن را فرآورده هاي نفتي تشكيل داده است به طور كلي نگاهي به آمار هاي موجود نشان مي دهد كه مصرف انرژي در ايران پنج برابر متوسط جهاني است به گونه اي كه در بخش ساختمان به تنهايي مصرف انرژي 4 تا 2/5 برابر استانداردهاي جهاني گزارش شده است .

در چنين شرايطي پيش بيني مي شود كه اگر الگوي مصرف انرژي در بخشهاي خانگي و تجاري اصلاح نشود و روند كنوني ادامه يابد مصرف انرژي در اين بخشها در سال 1403 به بيش از 1400 ميليون بشكه معادل نفت خام مي رسد كه در اين صورت علاوه بر دست نيافتن به اهداف چشم انداز 20 ساله بر جايگاه ايران در صادرات نفت خام خدشه وارد مي شود كه در پي آن ، اقتصاد كشور و محيط زيست نيز تحت تاثير قرار خواهد گرفت.

در حالي كه  سالانه بيش از 40 ميليارد دلار بابت هدر روي و در واقع يارانه انرژي در كشور از دست مي رود بسياري از طرحهاي توسعه اي صنعت كشور با مشكل تامين منابع مالي مواجه خواهند شد  و طرحهاي زيربنايي براي ايجاد اشتغال و جذب دانش آموختگان كه بايد هرچه زودتر اجرا شودبه عهده تعويق خواهد افتاد

تولید برق در حال حاضر 215 میلیارد کیلو وات ساعت است چنانچه 215 میلیارد کیلو وات ساعت تولید را بر جمعیت 70 میلیونی تقسیم کنیم , حدود 2700 کیلو وات ساعت شده اما آمار سرانه مصرف حاکی از 2900 کیلو وات ساعت یعنی سه برابر بیشتر ازمیزان استاندارد است . بر اساس اظهارات بررسيهاي صورت پذيرفته  میزان تولید برق در کشور در حال حاضر نیز سه برابر متوسط برق تولید شده در دنیا است اما چون مصرف بالا است تولید برق کفاف مصرف را نمی کند . همچنین آمار مصرف برق تا پايان  سال گذشته 215 میلیارد کیلو وات ساعت بود که این عدد نسبت به سال 86 معادل 3/6 درصد رشد نشان می دهد

میزان مصرف جهانی گاز در سال گذشته میلادی به بیش از 3198 میلیارد متر مکعب رسید که ایران در بین 211 کشور جهان از حیث مصرف گار در رتبه سوم قرار دارد . سازمان اطلاعات مرکزی امریکا در گزارشی به بررسی وضعیت مصرف گاز در جهان طی سال گذشته میلبادی پرداخته است . مصرف گاز در ایران طی سال گذشته به بیش از 111/8 میلیارد متر مکعب رسیده، بر اساس این گزارش آمریکا با مصرف 6529 میلیارد متر مکعب بزرگترین مصرف کننده گاز جهان شناخته شده و روسیه نیز با 481میلیارد متر مکعب در رتبه دوم این گزارش قرر گرفته است کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز سالانه 497 میلیارد متر مکعب گاز مصرف می کنند پس از ایران ژاپن با 100 میلیارد متر مکعب مصرف گاز در رتبه چهارم قرار گرفته و آلمان و کانادا و انگلیس نیز به ترتیب با 97 میلیارد متر مکعب ,92 میلیارد متر مکعب و 91 میلیارد متر مکعب در رتبه های بعدی قرار دارند پس از انگلیس نیز کشورهای ایتالیا عربستان ، مکزیک،اکراین و ازبکستان قرار دارند میزان مصرف گاز در چین با جمعیتی بیش از  یک میلیارد و سيصد ميليون  نفر به 70 میلیارد متر مکعب رسیده است این گزارش حاکی است در بین کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا عربستان در جایگاه دهم , امارات هفدهم , هندو ترکیه بیست و یکم , مصر بیست و پنج , الجزایر سی ام , قطر سی و چهارم و بحرین چهل و پنج قرار دارند

متاسفانه  ایـــران بالاترین مصرف نان را درجهان دارد و سالانه 3 میلیون تن گندم در کشور اتلاف می شود برای سامان دهی و بهسازی واحدهای سنتی نان  لازمست با توجه به  سرانه مصرف نان در ایران حدود 160کیلو گرم است وکه نسبت به کشورهای اروپایی نظیر فرانسه که 56 کیلو گرم و در آلمان 70 کیلو گرم در سال است بیشتر است اقدامات لازم را صورت داد  بر این اساس چند برابر میزان آرد مصرفی داخلی (یعنی آرد خبازی) حدود 5/8 میلیون تن در سال و میزان ضایعات نان در استان تهران بر اطبق آمارهای موجود 11 تا 13 درصد است

سرانه مصرف شکر در ایران حدود 30 کیلو گرم ست این در حالی است که این میزان در نواحی مختلف کشور متفاوت است اما مصرف سرانه دنیا 27 کیلو گرم است .

سرانه مصرف روغن در کشور حدود 17 کیلو گرم است مقایسه سرانه مصرف روغن در ایران با سایر کشورها نشان می دهد مصرف سرانه ما بسار بالا تر از میانگین جهانی است مصرف سرانه ایران 17 کیلو گرم و مصرف سرانه دنیا 5/12 کیلو گرم است و اگر شیوه مصرف روغن را در ایران باسایر کشورها مورد بررس قرار دهیم این اختلاف آشکار تر می شود . دولت در جهت حل اين مشكلات اقداماتي را  صورت داده است .

  • تعیین استانداردهای مصرف مواد غذایی : مرکز آمار ایران از سوی معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری مسؤل تدوین استانداردهای مصرف مواد غذایی در کشور شده است . این مرکز مسؤل بررسی نوع کالاهای خوراکی و غذایی خانوارهای ایرانی تعیین حداقل و حداکثر استانداردهای مصرف آنها و حتی میزان مصرف در دستگاههای درآمدی مختلف شده که بر این اساس استانداردهای مصرف مواد خوراکی و غذایی به صورت علمی تهیه و مشخص خواهد شد که مصرف مواد غذایی تا چه حد اسراف است و تا چه میزان سبب بروز مشکل کمبود کالری در افراد می شود به گفته رئیس مرکز آمار ایران کمیته ای در مرکز آمار تشکیل شده و در حال بررسی استاندارد کالاهای غذایی و خوراکی مصرفی خانوارها است .

 اگر چه وفور و ارزانی منابع انرژی مواد غذایی در کشور از جمله دلایل مصرف غیر بهینه و بی رویه آن شمرده می شود اما اصلاح قوانین فرهنگ سازی و دادن اطلاعات و آگاهی به مردم می تواند کمک زیادی به مصرف منطقی داشته باشد به این ترتیب پس از اجرای سهمیه بندی بنزین در سال 1386 طرح رعایت الگوی مصرف گاز و جرایم دهکی که عملیاتی شده حال طرح تحول اقتصادی برای یارانه انرژی در بخش های مختلف خانگی , تجاری , صنایع و نیروگاهها با هدفمند کردن یارانه و در نتیجه کاهش مصرف انرژی مطرح شده است.

 

واردات ، ادامه روند افزايش مصرف فرآورده هاي نفتي

 

حتي ذخاير و منابع عظيم انرژي نيز تا ۱۰ سال ديگر نمي تواند نيازهاي روزافزون كشور را پاسخ دهد و از اين رو به واردكننده صرف بدل خواهيم شد.

اقتصاد كشور به جاي اتكا به منابع انساني متكي بر سرمايه است و مصرف منابع راه حل تمام مسائل شده است.
سهم منابع انساني در توليد ثروت دنيا ۶۴ درصد و سهم منابع فيزيكي و سرمايه ۳۶ درصد است. در حالي كه در ايران اين معادله برعكس است. سهم انسان ها در توليد اين كشورها تنها ۳۶ درصد است.

به دليل تكيه بيش از حد به سرمايه رشد درآمد سرانه در كشور نيز كند است. به طوري كه اين رشد در كشور چين ۶۱ درصد و در كشور ما2/6 درصد است.

  33 درصد يارانه هاي بنزين در ايران به قشر مرفه جامعه تعلق مي گيرد. در سال ۱۳۴۰ براي توليد يك واحد، يك واحد سرمايه گذاري مي كرديم ولي در سال ۸۶ بايد براي توليد همان يك واحد، دو واحد سرمايه گذاري كنيم. به ازاي هر بشكه نفت در ايران ۲۶۸ دلار ارزش افزوده ايجاد مي شود در حالي كه در دنيا اين رقم ۶۶۸ دلار است.

شدت انرژي ايران5/3 برابر تركيه، 5/14برابر ژاپن و ۵ برابر متوسط جهاني است . ايران بين ۱۶ كشور سازمان بهره وري آسيا رتبه پانزدهم را داراست. براي حل اين مشكلات بايد سهم نفت در بودجه كاهش يابد و بودجه ريزي كشور بر مبناي بودجه ريزي عملياتي انجام شود.

در اصلاح الگوي مصرف مسئله انرژي، آب، خاك، سرمايه و زمان جايگاه خاصي دارد كه اگر بتوانيم حتي اندكي از مصرف آنها كم كنيم منابع بسياري حاصل مي شود.

تنها ۲درصد آب موجود در جهان شيرين است كه از اين ۲درصد، ۹۲ درصد در بخش كشاورزي و ۸درصد در صنايع و خانه ها مصرف مي شود كه اگر تنها ۱۰درصد در مصارف كشاورزي كشور صرفه جويي شود به اندازه آب مصرفي تمام شهرها ، روستاها و صنايع كشور صرفه جويي خواهد شد. بين ۳۵ تا ۴۰ درصد در بخش كشاورزي هدر رفت آب وجود دارد، به رغم اين مصرف زياد ميانگين توليد محصولات كشاورزي از ميانگين جهاني آن كمتر است. يكي از مشكلات اساسي كشور در زمينه الگوي مصرف مسئله بودجه است كه بايد مديريت صحيحي بر هزينه كرد و توجيه سرمايه گذاري ها صورت گيرد. منابع بانكي كشور درست مصرف نمي شود در حال حاضر ۵۰درصد سرمايه گذاري ها در تهران و ۵۰درصد مابقي كشور در مراكز استان انجام مي شود كه اين موضوع باعث خالي شدن روستاها از جمعيت مي شود.

بودجه ريزي كشور ما براساس بودجه نويسي برمبناي سال گذشته است كه بايد به بودجه ريزي عملياتي و سپس برمبناي صفر تبديل شود.

متاسفانه به ازاي هر ۱۰ تومان سرمايه گذاري ۸ تومان برگشت سرمايه صورت مي گيرد در حالي كه اين رقم ۲ برابر ميزان سرمايه گذاري است.

يكي از بزرگترين اتلاف منابع در مراجعه حضوري مردم به سازمان ها و ادارات است كه با الكترونيكي كردن خدمات مي توان جلوي اين زيان را گرفت.

ايران با داشتن يك درصد جمعيت دنيا، ۹ درصد انرژي جهان را مصرف مي كند.

ميزان مصرف انرژي در ايران ۲ برابر چين و ۴ برابر هند است.

سرانه مصرف بنزين در ايران ۱۱ ليتر، در فرانسه5/1 ليتر و كانادا6/5 ليتر است.

30 درصد مصرف روغن نباتي در كشور بيش از حد استاندارد است، همچنين مصرف ميوه در ايران ۴ برابر ميانگين مصرف ميوه در جهان است كه البته اين نسبت خوبي است و براي سلامتي مردم مفيد است.

اگر يك درصد در مصرف سيگار صرفه جويي شود، سالانه ۷۰ ميليارد تومان صرفه جويي خواهد شد.

سرانه برخورداري مسكن در اروپا را ۹۲ متر مربع، امريكا ۱۲۰ متر، كانادا ۱۱۲ متر و در ايران ۱۵۰ متر مربع ذكر كرد. 8 هزار استاندارد تغذيه در دنيا وجود دارد كه تنها ۲۰۰ مورد آن در ايران اجرا مي شود.

در حالي كه براي يك كار اداري مردم بين ۲۵ تا ۳۰ بار مراجعه مي كنند، مي توان در يك بار مراجعه آن كار را انجام داد.

يك ساعت كار كارگر فرانسوي معادل ۵۰ ساعت كار كارگر ايراني است و بنابراين بايد به سمت اصلاح فرهنگ كار و افزايش بهره وري حركت كنيم. در حالي كه برخي از شهرها فقط ۵ روز از سال نياز به گرمايش دارند، اما متاسفانه لوله كشي گاز انجام شده و در برخي از شهرهاي كوچك فرودگاه احداث شده كه اين كار صرفه اقتصادي ندارد.

 

وقتي انرژي بد و زياد مصرف مي شود

 

آمار ها نشان مي دهد كه در كشور ما بخش حمل و نقل با توليد 60 و به قولي 85 درصد از كل آلاينده هاي محيطي بيشترين مقدار آلايندگي رادر ميان ساير بخش هاي انرژي كشور دارد البته استفاده بد و زياد از سوخت تنها محدود به سوخت خودرو نيست ما همه انرژي ها را بد و زياد مصرف مي كنيم مصرف زياد برق هم گازهاي گلخانه اي ايجاد مي كند چرا كه ما ناچاريم نفت گاز ( گازوئيل ) و گازطبيعي را سوزانده تا انرژي برق توليد نموده لذا هر چه مصرف برق بالا مي رود نيروگاه براي توليد برق ، نفت و گاز بيشتري مي سوزانند پالايشگاه ها هم براي توليد فرآورده هاي نفتي مصرفي شهروندان به طور دائم سوخت مصرف مي كنند سوخت هاي فسيلي هم گاز هاي گلخانه اي ايجاد مي كند . هر چند ما الزامي نداريم كه ميزاد توليد گاز دي اكسيد كربن و گاز هاي گلخانه اي را پائين بياوريم ولي تعهد اخلاقي و عواقبي كه ممكن است در آينده گريبان خود ما را هم بگيرد ايجاب مي كند كه از ميزان توليد گازهاي دي اكسيد كربن كاسته و  صرفه جوئي در مصرف انرژي و سوخت را مد نظر قرار دهيم ، بهينه كردن سوخت از عمده ترين كارهائي است كه در اين مسير مي توان انجام داد لذا از جائيكه ما توليد كننده سوخت فسيلي و يا از سوي صنايع پترو شيمي آلوده مي شود از جمله آب هائي كه از اين رهگذر دچار آلودگي زيادي شده متاسفانه خليج فارس است  ما همراه با كشور هاي نفت خيز ديگر منطقه و بيگانگاني كه كشتي هاي نظاميشان را وارد منطقه كرده اند در آلودگي خليج فارس سهيم مي باشيم. نتيجه اين كه هر از گاهي با مرگ و مير و بيماري آبزيان منطقه مواجه شده  كه مي تواند سلامتي مردم را هم تهديد كند، روند آلودگي آب بر اثر مصرف بي رويه انرژي به اين جهت هشدار دهنده بوده كه تاكنون درياچه هاي كوچك و آب هاي سطحي زيادي در اروپا و آمريكاي شمالي اسيدي شده و بسياري از آنها عاري از حيات شده  اند

مصرف زدگي دراستفاده برخي از كالاها هم محيط زيست را با مخاطره مواجه كرده متاسفانه پلاستيك ها نمونه كالا هايي هستند، در حالي كه كارخانجات پترو شيمي براي توليد پلاستيك انرژي زيادي مصرف مي كنند و آلودگي هاي زيادي از جمله آلودگي هاي جيوه اي هم براي آب ها ايجاد مي كنند خود پلاستيك ها هم موجب آلودگي محيط زيست ما مي شونددراين رابطه بين 250 تا 500 سال طول مي كشد تا پلاستيك ها تجزيه شوند ضمن اينكه ممكن است سمومي را وارد چرخه حياتي كند كه اكوسيستم را از شكل طبيعي خارج نمايند پلاستيك ها دور درختان پيچيده مي شوند و در خاك فرو مي روند و گياهان را خفه مي كنند آنها آب ها را آلوده مي كنند و جانوران دريائي با بلعيدن آنها خفه مي شوند . با اين وجود روند مصرف پلاستيك هاو نايلون ها با سرعت سر سام آوري رو به افزايش است حتي هشدارهاي پزشكي درباره نحوه استفاده از اين مواد هم خيلي نتيجه بخش نبوده تا جائي كه مدتي است مباحثي براي كنترل مصرف بي رويه مواد پلاستيكي و از جمله نايلون ها در كشور ما به وجود آمده است . به هر حال مصرف بي رويه همه كالاها مي تواند منجر به افزايش مصرف انرژي براي توليد و صدمه به محيط زيست شود نمونه هاي زيادي از كالاهائي كه مصرف زياد انها هم به صورت مصرف انرژي و هم به صورت هاي ديگر به محيط زيست صدمه مي زند وجود دارد مواد شوينده و پاك كننده و روغن هاي ماشين تنها نمونه هاي ديگري از اين نوع كالاها هستند و اگر به اطرافمان نگاه كنيم مواد بيشتر و بيشتري از آنها را در مي يابيم .

 

اصلاح الگوي مصرف سوخت 

 

متوسط مصرف بنزین در سال گذشته , روزانه 7/67 میلیون لیتر و گازوئیل 52 ميليون لیتر بوده است . آمارها نشان می دهد , 99 درصد بنزین در حوزه حمل و نقل و 7/53 درصد گازوئیل نیز در همین حوزه مصرف می شود .

شدت مصرف انرژی در ایران هشت برابر کشورهای اروپایی است , این در حالیست که شدت مصرف انرژی در ایران پنج برابر نرم جهانی است . سهم دهک دهم جامعه در مصرف بنزین , 21درصد و دهک اول کمتر از ویک درصد است . بعبارتي دهک دهم یعنی دهک برخوردار جامعه 26 برابر دهک اول بنزین مصرف می کنند .

آمارها نشان می دهد , دهک دهم , سه بربار دهک اول گاز , پنج برابر نفت سفید و 120 برابر گازوئیل مصرف می کند , لذا ضروری است که یارانه ها در کشور هدفمند شوند .

برابر بررسيهاي بعمل آمده 29 درصد تولید ناخالص ملی در کشور یارانه داده می شود ,   این در حالیست که 26 درصد این یارانه مربوط به بخش انرژی است .

هزینه صرف شده در حوزه حمل و نقل در برخی بخش ها دو برابر در آمد كشور ميباشد , آمارها نشان می دهد , 70درصد یارانه های کشور فقط توسط سه دهک بالا مصرف می شود .

متاسفانه سالانه هفت هزار و 500 میلیارد تومان هزینه تصادفات در حوزه حمل و تقل است ,  در عین حال 25 هزار میلیارد تومان نیز بنزین و گازوئیل در کشور سالانه سوزانده شده و 10 هزار میلیارد تومان عمر مردم در ترافیک کلان شهر ها هدر می رود که بدین ترتیب باید مطرح نمود : سالانه 5/42 هزار میلیارد تومان فقط در حوزه های حمل و نقل و سوخت , تصادفات و ترافیک مصرف می شود .

بهرحال می توان با طرح های ویژه در سال اصلاح الگوی مصرف , ظرف سه سال این ارقام را بین 30 تا 50 درصد کاهش داد , هم اکنون میانگین مصرف سوخت خودروها در هر یک صد کیلومتر پیمایش بین 10 تا 12 لیتر در کشور است , این در حالیست که این رقم باید تا سال 1390 به حدود هفت تا هشت لیتر کاهش یابد از سوی دیگر این رقم هم اکنون در جهان حدود هشت لیتر است . لذا بنظر ميرسد نصب برچسب انرژی بر روی خودروهای تولیدی در کشور الزامی است ,ازطرفي با توجه  به عمر ناوگان عمومی در کشور هم اکنون متوسط عمر ناوگان حمل و نقل عمومی در کشور 30 سال است که اراده دولت بر آن است تا عمر ناوگان تا سال 1390 به 15 سال کاهش یابد . از سوی دیگر عمر خودروهای سواری نیز باید از 40 سال کنونی به 25 سال برسد.

همچنين طبق آمار موجودسهم حمل و نقل ریلی مسافردر جاده های کشور چهار درصد بوده و , این رقم باید تا سال 1390 به 18 درصد افزایش یابد , از سوی دیگر سهم حمل و تقل ریلی بار نیز در جاده ها باید از هشت درصد کنونی به 30 درصد برسد . بديهي است با توجه باينكه حمل و نقل ریلی بار 80 برابر ارزانتر از حمل و نقل ریلی بار جاده ای است . و ازطرفي سهم حمل و نقل ریلی بار در جهان را 25 درصد . و در کشورهای توسعه یافته حدود 30 درصد ميباشدوهم اکنون 27 درصد سفرهای درون شهری با اتوبوس ومینی بوس انجام میشود , این رقم باید تا سال 1390 به 40 درصد افزایش یابد . از سوی دیگر سهم تاکسی و وانتها نیز در حمل ونقل درون شهری از 18 درصد باید به 25 درصد و سفرهای ریلی درون شهری نیز از یک به 10درصد افزایش یابد .

هم اکنون سهم خودروهای تک سرنشین در سفرهای شهری در خیابان های اصلی حدود 60 درصد است , این رقم در کشورهای توسعه یافته حدود 30 درصد است که دولت تلاش می کند تا سال 1390 این رقم را به همان حدود 30 درصد کاهش دهد .

مصرف سوخت کشور با اشاره به این که زمان انتظار برای انواع سیستم های حمل ونقل در جهان حدود 20 دقیقه و در کشورهای توسعه یافته حدود پنج دقیقه است , متاسفانه این رقم در کشور ما هم اکنون حدود 30 دقیقه است که باید تا سال 1390 به پانزده دقیقه کاهش یابد .

آمارکشته های تصادفات در کشور هم اکنون به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت در ایران  حدود 34 نفر در تصادفات رانندگی کشته میشوند که این رقم در جهان حدود 20 نفر و کشورهای توسعه یافته پنج نفر است و لذا دولت تلاش می کند تا سال 1390 این رقم را به 15 نفر کاهش دهد .

شمار کشته های تصادفات به ازای هر 10 هزار وسیله نقلیه در کشورهای توسعه یافته یک نفر ودر دنیا پنج نفر است , متاسفانه طبق آمارکه این رقم در کشور ما هم اکنون 23 نفر است که باید تا سال 1390 به 10 نفر کاهش یابد .با توجه به رشد مصرف سوخت ميبايستي تلاش خودروسازان برای تولید خودروهای کم مصرف كه هم اکنون افتخار خودروی رانا مصرف زیر شش لیتر در هر 100 کیلومتر پیمایش است .افزايش يابد تا خودروهاي كم مصرف با 2 الي 3 درصد توليد گردد از سوی دیگر بر اساس توافق انجام شده دولت مي بايستي تا سال 1390 مصرف  سوخت خودروهای تولیدی کشور 30 درصد کاهش یابد که سازمان حفاظت محیط زیست باید بر این مسئله نظارت کند و در صورت تحقق آن می تواند موضوع را از طریق مراجع حقوقی و قضائی پیگیری کند .

براساس شرايط جهاني سوختهاي فسيلي توسعه استفاده از سوخت گاز در خودروها را یکی دیگر از سیاست های اصلی وزارت نفت وصنایع و ستاد حمل و نقل و مدیریت مصرف سوخت کشور بايد تلقي نمود و بر این اساس تا سال 1390 سهم 10 درصدی مصرف CNGدر حمل و نقل باید به 30درصد افزایش یابد که براین اساس امسال 90درصد سیستم های حمل و نقل عمومی و 50 درصد خودروهای شخصی در کشور باید پایه گاز سوز شود .از سوی دیگر سهم جایگاه های CNGباید به 15 درصد افزایش یابد دررابطه با آزاد سازی قیمت بنزین و گازوئیل نيز در صورتی که طرح هدفمند کردن یارانه ها در مجلس تصویب نشود , دولت تا پایان سال 1390 فرصت دارد تا نسبت به آزاد سازی قیمت حامل های انرژی شامل بنزین و گازوئیل اقدام نموده ليكن لازمست در اين زمينه نيز طرح تامين اجتماعي براي اقشار آسيب پذير جامعه نيز اجراء شود لازمست مراكز اسقاط خودروهای فرسوده كه برعهده خودرو سازان گذاشته شده نيز در اين راستا اقدامات لازم را صورت دهند . برهمين اساس پلیس از طریق دوربین های کنترلی و سیستم های ورود اطلاعات بر مراکز اسقاط خودرو به صورت جدی نظارت خواهد کرد و صاحبان خودروهاي  متخلف به مراجع قضایی معرفی خواهند نمود.

 

مصرف بهينه انرژي اولين گام اصلاح الگوي مصرف برق

 

به باور بسیاری از کارشناسان و متخصصان امور فنی سازه سازی , استفاده از شیوه های بهتر و مؤثر تر مصرف چه در منازل مسکونی و چه در ادارات عمدتاً در قالب مصرف بهینه انرژی خلاصه شده و نمود پیدا می کند .

در حال حاضر یکی از مهمترین شاخصه های ساخت بناهای استاندارد در زمینه مصرف بهینه انرژی استفاده از پنجره های دوجداره است و گرچه استفاده از این نوع پنجره ها در مقایسه با پنجره های معمولی کمی پر هزینه تر است ؛ اما اگر صرفه جویی دراز مدت ناشی از پرداخت هزینه کمتر حامل های انرژی را در همان ابتدا محاسبه نمائیم , استفاده نکردن از آنها اقدامی اشتباه و حتی خنده دار جلوه خواهد کرد .

بررسی آزمایشگاهی نشان داده است که تبادل گرمایی و سرمایی در سازه هایی که با استفاده از نوع پنجره ها ساخته شده اند, بسیار کمتر است . تا آنجا که دوره های سرد سال نیـاز کمتری به استفاده از سیستم های گرمایشی احساس می شود . یکی دیگر از مزایای استفاده از پنجره های دوجداره , کاهش راه یافتن آلودگی صوتی کوچه و خیابان به حیط ساکت منازل و ادارات است که این خود نتیجه ای جز آسایش بیشتر و انجام کارها با تمرکز بهتر و استرس کمتر ندارد .

یکی از راهکارهای مؤثر در زمینه کاهش مصرف انرژی در منازل مسکونی , استفاده از نسل جدید عایق هاي پوششی برای پشت بام هاست که در سال های اخیر پیشرفت های جالب توجهی در زمینه دانش ساخت آنها صورت گرفته است .

به عقیده کارشناسان استفاده از نوعی از این پوشش ها که لایه رویی آنها قابلیت انعکاس نور خورشید را دارد , می تواند از راهکارهای مؤثر در مصرف بهینه انرژی بخصوص در فصول گرم سال شود . این نوع پوشش ها به دلیل ساختار خاص و مواد مخصوصی که در بافت سازنده آنها به کار گرفته شده است , در فصول سرد سال مانع ار تبادل گرمایی با محیط می شود و از این رو در مصرف سوخت و تولید حرارت صرفه جویی قابل توجهی صورت می گیرد .از آن گذشته نه تنها استفاده از این پوشش ها بسیار راحت و سریع است . بلکه ضریب نفوذ آب باران نیز در آنها تقریبا صفر رسیده است که این نکته نیز درافزایش طول عمر مفید ساختمان ها بسیار مهم است .

در عین حال , بررسی های آزمایشگاهی نشان داده اند که در فصول گرم سال که تابش مستقیم نور خورشید به میزان قبال توجهی افزایش می یابد . مانع از گرم شدن بی دلیل ساختمان می شوند و در نتیجه سیستم های سرمایشی منازل از جمله کولرها فعایت کمتری خواهند داشت . فعالیت کمتر سیستم های سنتی و رایجی نظیر کولرهای آبی معادل مصرف کمتر آب و الکتریسیته است و این معنی اصلاح الگوی مصرف مي باشد .

تجربه و بررسی های آزمایشگاهی نشان داده اند که استفاده از شومینه به عنوان منبع تولید حرارت در منازل با صرف انرژی قابل توجهی همراه است در حقیقت مشکلی که در خصوص شومینه وجود دارد , نبود سیستم به جریان انداختن گرمای تولید شده در محیط و همچنین خارج شدن حجم قابل توجهی از گرمای تولیدی به همراه گازهای ناشی از سوخت و سوز از مجرای دود کش آن است . این هم اکنون عمدتا از شومینه به عنوان یکی ار عناصر تزئینی و دکوری منازل یاد می شود تا بخشی از سیستم حرارتی منازل كه توصيه مي شود از شومينه ها بعنوان استاندارد ساختمان ها استفاده نمود .

روی آوردن به چنین راهکارهایی در مرحله نخست با صرف هزینه بیشتری همراه است . اما همانطور که گفته شد در طولانی مدت بازگشت سرمایه قابل توجهی دارد . اما در کنار این نکات , راهکارهای دیگری نیز وجود دارد که نه تنها از بعد صرف هزینه هیچ تفاوتی نمی کنند بلکه در پائین آمدن هزینه های مربوط به حامل های انرژی تأثیر غیر قابل انکاری دارند . یکی از این راهکارها استفاده از پرده های ضخیم در زمستان ها به منظور ایجاد لایه های بیشتر عایق در کنار دیوارها و پنجره هاست تابه این ترتیب تبادل گرمایی منازل با محیط باز و سرد خارج به حداقل برسد .

به نظر می رسد استفاده از مجموعه ای از این راهکارها به عنوان گامی مهم و اساسی در کاهش مصرف انرژی در منازل و ادارات سرآغاز خوبی برای دستیابی به اهداف نهفته در راهبرد اصلاح الگوی مصرف در جامعه باشد . البته دستیابی به چنین اهدافی چندان هم سخت به نظر نمی رسد .یکی از مهم ترین راهبردهایی که باید در زندگی روزمره مورد توجه قرار گیرد , تعمیر و نگهداری علمی و اصولی از وسایل وسیتمهای مختلفی است که در منازل به کار گرفته می شوند .

وسایلی همچون یخچال و فریزر از جمله مصرف کنندگان اصلی انرژی در منازل به حساب می آیند که با کمی دقت و توجه ضمن آن که می توان سرانه مصرف انرژی آنها را پایین آورد , می توان طول عمر مفید بیشتری نیز به آنها بخشید . همواده توجه داشته باشید که فنرهای پشت یخچال در صورت تمیز ماندن امکان بهتری برای جریان آزادانه هوا ایجاد می کند و این یعنی افزایش ضریب بازدهی یخچال و در نتیجه افزایش طول عمر مفید آن ماشین لباس شویی نیز از جمله این وسایل است که با کمی دقت و توجه به اصول اولیه علمی می توان صرفه جویی قابل توجهی در مصرف انرژی در این دستگاهها داشت . هیچ گاه ماشین لباس شویی را بیشتر از حجم متناسب مملو از لباس های چرک نکنید , چون احتمالا لباس ها به خوبی شسته نمی شوند و در نتیجه باشستشوی مجدد شما هم در هدر رفتن انرژی سهیم خواهید بود . از آن گذشته تجربه ثابت کرده است با قرار دادن چند تکه پارچه حوله ای یا حتی همان حوله دست و صورت در میان لباس ها در زمانی که مرحله خشک کردن آغاز می شود , آب اضافی لباس ها به راحتی گرفته می شود . تمامی این راهکارهای ساده از اصول اولیه علمی نشأت گرفته اند و از این رو می توان گفت توجه به همین اصول پیش پا افتاده نقش قابل توجهی در کاهش هزینه زندگی خواهد داشت . در حقیقت زمانی که نگاهی توأم به مبانی بنیادین و ساده علمی در قبال چگونه زندگی کردن داشته باشیم بی شک , اصلاح الگوی مصرف به صورت خودکار در زندگی نمودار پیدا خواهد کرد و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی را شاهد خواهید بود .

 

الگويي براي اصلاح مصرف انرژي ومنابع 

 

بررسي وضعيت كشورمان نسبت به الگوي مصرف جهاني :

بدون ترديد دسترسي آسان به منابع انرژي از قبيل نفت ، گاز ، بنزين ، گازوئيل ، برق ، آب و ... و بي توجهي در استفاده بهينه از منابع در ساليان گذشته اسراف و رشد بي رويه مصرف و به هدر رفتن منابع ملي و نيز تشديد تخريب محيط زيست را در پي داشته است .

براساس گزارش موسسه ماركت اوراكل، ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين كشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين كالا نخستين كشور در ميان كشورهاي جهان است و بيش از 36 درصد كل مصرف بنزين خاورميانه در سال 2007 در ايران مصرف ‌شده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود 11 ليتر در روز است در حالي كه متوسط مصرف سوخت در كشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن 2.5 در انگليس 3.5، در فرانسه 1.9، در كانادا 6.5و در كشور آمريكا 7.3 ليتر در روز است. هر 10سال يكبار ميزان مصرف سوخت در ايران 2 برابر مي‌شود؛ اما اين نرخ رشد در مقياس جهاني يك تا 2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يكبار 2برابر مي‌شود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5برابر بيشتر سوخت مصرف مي‌كند. هم‌اكنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف مي‌شود و هر ساله بيش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي‌يابد، در حالي كه در صورت مصرف استاندارد، ايران مي‌تواند يكي از صادركنندگان بنزين باشد.

براساس گزارش صندوق بين‌المللي پول، ايران دومين كشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژي با رقم 37 ميليارد دلار مي‌باشد. مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه كشوري مانند اندونزي با 225‌‌ميليون نفر جمعيت، 2برابر چين با يك ميليارد و 300‌ميليون نفر جمعيت و 4 برا بر كشور هند با يك ميليارد و 122‌ميليون نفر جمعيت است كه در مقايسه شاخص شدت مصرف انرژي در ايران با بسياري از كشورهاي جهان، شاهد وضعيت ناهنجار بهره‌برداري از انرژي مي باشد .

الگوي مصرف آب آشاميدني بر اساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر در سال، يك متر مكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر اين اساس، در كشور ما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي‌شود! از نظر مصرف برق هم ايران نوزدهمين كشور پرمصرف برق در دنياست و دولت سالانه يارانه‌ 4000‌‌ميليارد توماني براي برق را در نظر مي‌گيرد.

مقايسه ميزان مصرف در بخشهاي مختلف با ساير كشورها ، نشان دهنده وضعيت نامطلوب مصرف در همه زمينه هاست . اگر آگاهي ما انسانهايي كه بي رويه مصرف مي كنيم به حدي برسد كه هر بار از خود بپرسيم مصرف اين مواد و انرژي تا چه اندازه ضروري است و هر مقدار مواد زايد كه توليد مي كنيم يا هر مقدار انرژي كه مصرف مي كنيم ، چه اثري بر آينده بشر مي گذارد و چه هزينه اي را بر ما تحميل مي كند و همچنين اگر الگوي مصرف را درست بشناسيم و اين الگو را در زندگي خود تعميم دهيم ، شايد بسياري از مشكلات اقتصادي كشور حل شود . تمام سرمايه هاي موجود كشور كه با زحمت فراوان به دست مي آيد در واقع امانت در دست ما هستند لذا بايد در مصرف آن تدبير شايسته داشته باشيم .

 

مسئوليت اجتماعي در توليد ومصرف انرژي 

 

برخی از مواردی که مورد توجه قرار می گیرد عبارت از کاهش هزینه ها , توجه به محیط زیست , توجه بیشتر به سود آوری سازمانها و صرفه جویی در منابع , احساس مسؤلیت نسبت به کارکنان و سهام داران و مصرف کنندگان و حفاظت بیشتر از منافع آنها است . البته توجه به مسؤلیت اجتماعی و ارائه گزارش درباره آن تنها محدود به شرکتهای بزرگ نمی شود و می تواند بخش دولتی را هم شامل شود . چنانکه اخیراً در کشور چین شرکتهای دولتی موضوع ارائه گزارش سالانه مسؤلیت اجتماعی را بسیار جدی گرفته اند از آنجا که چینی ها به کپی برداری بدون اجازه از محصولات دیگران مشهورند و رعایت نکردن کپی رایت به وجهه شرکتهای چینی لطمه زیادی زده است . در گزارش مسؤلیت اجتماعی آنها علاوه بر مواردی که ذکر شد , حفظ مالکیت معنوی هم مورد توجه قرار گرفته است . در کشور ما هم تعریف مسؤلیت اجتماعی شرکتهای دولتی و حصوصی و  ارائه گزارش در این زمینه می تواند هم به نفع خود آنها و هم به نفع کشور باشد . با توجه به اینکه امسال سال اصلاح الگوی مصرف است به تدریج صرفه جویی مورد توجه بیشتری قرار گیرد , بسیاری از شرکتهای کشور ما منجمله شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي ايران هم دست کم می توانند مسؤلیت اجتماعی خود را در این زمینه تعریف کنند و از این به بعد گزارش سالانه ای درباره انجام مسؤلیت اجتماعی خود در کاستن از هزینه ها و صرفه جویی در منابع ارائه دهند . لذا لازمست  در زمینه استفاده از انرژی بیشتر بر مصرف انرژی نظارت نموده و انرژی را به بهترین نحو ممکن مورد استفاده قرار دهند آمارهای مصرف زیاد و سوء مصرف منابع در بسیاری از بخشها نشان می دهد که مسؤلیت اجتماعی شرکتهایی که به نوعی به تولید یا مصرف منابع می پردازند چقدر زیاد است . در اینکه بخشی از این سوء مصرف مربوط یه مصارف خانگی واسرافهای شخصی است شکی نیست . چنانکه به عنوان مثال ما دوبرابر کشورهای سرد سیری روسیه و سوئد در هر متر مربع ساختمان انرژی مصرف می کنیم اما واقعیات دیگری نیز وجود دارد که به مسؤلیت اجتماعی شرکتها و صنایع دولتی و خصوصی بر می گردد .اگر مصرف سوخت کل کشورهای صنعتی را بر تعداد اتومبیل های آنها تقسیم کنیم به هر اتومبیل در اروپا روزانه دو لیتر و در آمریکا چهار لیتر بنزین می رسد . در حالی که این رقم در ایران یازده لیتر به ازای هر اتومبیل است . مشخص است که این آمار حاکی از وجود انبوهی از خودروها در کشور است که پر مصرفند و مسؤلیت اجتماعی کارخانجات خودرو سازی برای تولید خودروهای کم مصرف و یا بخشهایی که باید برای معضل خودورهای پر مصرف فکری کنند را نشان می دهد . آمارهای دیگری نیز وجود داردکه در برخی از کشورهای دنیا بین یک یا دو بشکه نفت مصرف می شود تا معادل هزار دلار تولید صورت بگیرد در حالی که در ایران این رقم به 6/13 دلار بشکه میرسد.آیا اینکه ما بیش از مصرف روزانه ترکیه گاز همراه با نفت می سوزانیم و دیگر اینکه از خوراک تحویلی به پلایشگاه , 5% آن به مصرف سوخت خود پالایشگاه می رسد در حالی که این نسبت در دنیا بین یک تا دو درصداست همچنین تقریباً تمام صنایع کشور نیز به طور متوسط دوبرابر شاخص های جهانی انرژی مصرف می کنند به همین علت است که با این روند مصرف ممکن است ناچار شویم تمام تولید نفت خود را به جای صادر کردن , روانه بازار  داخلی کنیم تا نیازهای داخلی کشورمان را تأمین کنیم

 

خطر سابقه مصرف مواد آلاينده محيط زيست 

 

زماني سوار شدن بر خودروهاي بزرگ هشت سيلندري و استفاده از انبوه لوازم مصرفي نشانه پيشرفت تلقي مي شد . اما چند سالي است درست مصرف كردن به خاطر حفظ محيط زيست ارزش تلقي مي شود و محيط زيست ديگر واژه اي تفنني نيست . به طوري كه افكار عمومي از دولت ها و شركتها مي خواهند براي حفظ زمين و سلامت عمومي در قبال حفظ محيط زيست مسئوليت بپذيرند، پذيرش مسئوليت اجتماعي از سوي مردم و دولت ها و شركتها در قبال محيط زيست به اين معني است كه همگي در نحوه مصرف منابع تجديد نظر نموده و درجهت كاهش مصرف اقدام نمايند .

در واقع واژه هايي نظير شهرسازي سبز ، توليد سبز ، مسافرت سبز و .... كه مدتي است در جهان كاربرد زيادي پيدا كرده است با همين هدف به وجود آمده اند . منظور از بكاربردن اين تركيبات لغوي ، نشان دادن توجه بيشتر به حفظ محيط زيست است . در مسافرت سبز گردشگران مي كوشند از آب و انرژي كمتري استفاده كنند و به طبيعت صدمه نزنند. در توليد سبز كارخانجات تلاش مي كنند مواد آلاينده كمتري وارد محيط زيست كنند و مي كوشند تا براي توليد به ميزان بيشتري از مواد بازيافتي استفاده كنند در شهر سازي سبز هم بناها به گونه اي ساخته مي شوند كه انرژي و آب كمتري نياز داشته باشند به اين ترتيب شكل معماري ساختمانها در شهرسازي سبز تغيير مي كند و نتيجه آن كاهش مصرف انرژي ميباشد.

 

مديريت مصرف انرژي برق

 

مدیریت محیط زیست در  ساده ترین شکل خود باید سه وظیفه را شامل تشخیص اهداف ،تعیین امکان تحقق آنها و تدوین واجرای راهکارها برای انجام اموری كه براي  اصلاح الگوی مصرف امکان پذیر باشد در نظر بگیرد برای اجرای راهکارهای نوین مدیریت محیط زیستی باید توجه کرد که در محیط کار همه چیز قابل تغییر است از تمایلات دست اندرکاران محیط زیست گرفته تا نظرات عمومی و قابلیتهای بشری لذا مدیر محیط زیستی باید انعطاف پذیر سازشگر و با ذکاوت باشد .

مدیریت محیط زیستی علاوه بر پیش بینی هایی که در زمینه اجرای موارد مورد نظر کارشناسی دارد باید متکی بر دستاوردهای پذیرفته شده علمی استفاده از تکنیکهای مدل  سازی , شبیه سازی و تخمین باشد و به این وسیله مشكلات را شناسایی و مکانیسم های جبرانی  را محقق کنند.

هم اکنون مدیریت محیط زیستی می تواند با ابزارهای مدیریتی نوین فرایندهای نظارت , جمع آوری اطلاعات , ارزیابی میزان اثرات ، پردازش اطلاعات , تصمیم گیری و ارتباطات وضعیت مصرف انرژی ودیگر منابع را بهبود بخشد به طوری که مدیران محیط زیستی همواره با مسائل در حال رشدی روبرو هستند و به این دلیل نیاز به امکانات کمکی بیشتری دارند دنیاي امروز که بدون حفظ منابع زیستی معنی ندارد به سمتی پیش می رود که مدیران محیط زیستی  باید هر چه بیشتر از روشهای تصمیم گیری سنتی دور شده و به روش پیش بینانه نزدیک شوند این در حالی است که امروزه در جوامع بشری توسعه با بکارگیری انرژی بیشتر میسر می شود و در روند توسعه انسان خصوصیات فیزیکی , شیمیایی , بیولوژیکی , اجتماعی و سنتی محیط خود را دگرگون می کند و این امری اجتناب ناپذیر است .

تولید انتقال و مصرف انرژی اثرات مهمی را در محیط زیست زمین بر جای می گذارد امروزه سیاستهای تولید و به کارگیری انرژی در مسائل محیط زیستی , محلی و منطقه ای نقش محوری را بر عهده دارند بنابراین ضرورت تعیین رابطه پیچیده مسائل محیط زیستی با انرژی بیش ار پیش ملموس شده است .

پیشرفت و توسعه جوامع پیشرو با استفاده از انرژی در مقیاس وسیع به منظور تقویت سیستم تولید مدرن میسر شده است . به طوری که انرژی زیر بنایی قویی را برای پیشرفت  اقتصادی بنا می نهد و نقش تعیین کننده ای در زندگی بشر دارد از آغاز تاریخ بشر در مقیاس جهانی بار فراوانی را به محیط زیست تحمیل کرده و نباید  اجازه داد که صدمه به محیط زیست جهانی که بشر بقا و حیات جهانی خود را مرهون آن می داند به نقطه ای برسد که راه بازگشت و جبرانی وجود نداشته  باشد و بهترین راهکار اصلاح الگوی مصرف از طریق مبانی علمی و پژوهشی می باشد به این سبب است که تولید کنندگان و مصرف کنندگان انرژی باید در خصوص نقشی که انرژی برای دستیابی به توسعه پایدار به عهده دارد , عمیقاً تفکر کنند . در این خصوص حفظ محیط زیست که قابل جایگزینی نیست باید بطور جامع مد نظر قرار گیرد و سعی شود چرخه نابهنجاری که بیشتر به دلیل مصرف نا صحیح به شکل چرخه رشد اقتصادی , استفاده از انرژی ومشکلات محیط زیستی رشد یافته , از میان برود 

در زمان فعلي انرژی در حیات اقتصاد صنعتی جوامع , نقش زیر بنایی را ایفا می کند , به این معنا که چنانچه  انرژی به مقدار کافی و  به موقع در دسترس باشد , توسعه اقتصادی نیز میسر خواهد بود  . منابع خدادادی در کشور ایران با قیمتهایی  نازل تر از دیگر کشورها و با سهولت بیشتری به مصرف کننده عرضه می شود .

میزان مصرف و اتلاف انرژی در ایران به مراتب بالاتر از کشورهای صنعتی است و وضعیت مصرف انرژی در کشور ایران با اصول مربوط به ارتقای بهره وری و بازدهی انرژی در جهان مغایرت دارد .

آیا بهره برداری به این شکل ادامه خواهد داشت ؟ یا مسولان دلسوز نظام باید  به دنبال راهکارهایی در راستای اصلاح الگوی مصرف باشند ؟ مسلما منابع انرژی مانند تمامی پدیده های طبیعی دیگركه در حال کاهش هستند و از آنجایی که دیگر حتی تصور زندگی عادی انسان امروزی بدون استفاده از منابع انرژی ممکن نیست بحران احتمالی را قبل از وقوع باید از طریق مدیریت محیط زیستی و اصلاح الگوی مصرف تلاش کرد و حل نمود  . و همزمان با توسعه فناوری های نوین به سرمایه گذاری در روشهای استفاده بهینه از انرژی و گسترش آنها فکر و سپس عمل کرد .

مصارف انرژی

سوخت مصرف سالانه انرژی در ایران معادل  250میلیون تن (میلیون لیتر) در روز است . مطالعات شرکت بریتیش پترولیوم مصرف انرژی در ایران را بسیار بیشتر از کشورهایی می داند که از نظر توسعه یافتگی در سطح بالاتری نسبت به ایران قرار دارد . این گزارش , مصرف ایران را در مرتبه سیزدهم کشور جهان می شمارد . صاحب نظران مصرف بالای سوخت خودرو را به علت عدم بهره گیری از خدمات عمومی و ارزانی سوخت را از علل این موضوع می دانند . میزان سرانه سوخت خودروهای آلمانی2  الی2/5 لیتر است و در ایران  10الی11  لیتر است . در حالی که بیش از نیمی از بنزین کشور وارداتی است .

مصرف بی رویه به علت ارزانی و عادت به مصرف غیر صحیح باعث اتلاف انرژی کشور و طی رویه ای غیر دینی در فرهنگ عمومی شده به گونه ای که ممکن است منازل مردم که با صرف سوخت بیش از حد گرم شود , برای تعادل حرارت منزل پنجره ها نیز باز شده و سرمایه ملی به هدر برود . در این جهت باید دولت کنترل لازم را معمول دارد و اتلاف گرمایی در ساختمان ها با نظارت های فنی به حداقل برسد و فرم ها و استانداردهای وسایل گرمایی و سرمایی و نوع گرمایی وسرمایی و نوع پنجره ها درها , منافذ باید با نظارت فنی تابع استاندارد قرار گیرد.

برق مصرفی توسط آموزش رسانه ای نیاز است تحت کنترل های غیر انسانی هوشمند قرار گیرد و با زمان محدود کنترل گردد .

مصرف برق مصرفی خیابان ها با کنترل های فتوسل هوشمند باید به صورت مضاعف تحت کنترل واقع شود . عمدتا در مناطق وسیعی از یک شهر به سبب خرابی حساسه موجود انرژی با اندازه زیاد و به مدت زیاد تا زمان تعمیر به هدر می رود .

تبدیل انرژی در کارخانه های قدیمی و مناطق تجاری باید تحت کنترل در آید تا انرزی ارزان بی جهت مصرف نشود . به علت ارزانی گاز مغازه های تجاری در زمستان ضمن روشن کردن گاز در مغازه را باز نگه می دارند و از لامپ های پرنور بی سبب در روز استفاده می کنند .

 

صرفه جويي در مصرف انرژي 

 

اكنون كه مجلس و دولت اين عزم را دارند وبراي اجراي هدفمند كردن يارانه ها و حدف آن بويژه در بخش انرژي تلاش مي كنند اجراي آن نيازمنمد همراهي و همدلي مردم است چون كه اين مردم هستند كه بايد فرهنك مصرف وبه كارگيري امكانات را تغيير دهند

استفاده از وسايل حمل ونقل از يك سو و صنايع توليدي كه براي زندگي مردم به كار گرفته مي شود از سوي ديگر بايد با الگوي مصرف صحيح استفاده شود و اين امر قطعا در به كارگيري موثر انرژي نيز كمك خواهد كرد به ويژه آن كه دستگاههاي دولتي تاكنون عادت كرده اند با هزينه هاي دولت مصرف كننده بالايي باشند بنابراين با توجه به اين كه دستگاههاي دولتي يكي از پرمصرف ترين بخش ها در مصرف انرژي هستند بايد حركت به سمت الگوي صحيح مصرف مدنظر آنها قرار گيرد

بايد مصرف بهينه بعنوان فرهنگ عمومي مورد نظر قرار گيرد تا بخش صنعت بخش توليدي كشور و هم چنين دستگاههاي دولتي بتوانند به طور موثر صرفه جويي كنند بنابراين اين هدف عزم ملي را مطلبد تا به اصلاح الگوي مصرف به ويژه مصرف انرژي پرداخته شود.

براي اصلاح الگوي مصرف همه آحاد جامعه از خانواده تا دولت و بخش خصوصي بايد خود را آماده كنند و با برنامه ريزي لازم خود رابا يك فرهنگ پرمصرف براي يك فرهنگ بهينه تطبيق دهند مهمترين بخش اصلاح الگوي مصرف بخش انرژي است و مايكي از پر مصرف ترين كشورها در بخش انرژي در دنيا بوده  بهمين دليل دولت تاكنون هزينه بالايي را براي رعايت نكردن مصرف بهينه پرداخت كرده است بنابراين مصرف انرژي در راس اين الگوي مصرف قرار دارد ضمن آنكه ما كشور كم ابي هستيم و بايد بتوانيم آب را بطور موثر مصرف و صرفه جويي نموده و خانواده ها نيز بدين موضوع توجه نمايند.

پرداخت يارانه يك ميليارد دلاري براي نان و گندم از سوي دولت بايد الگوي بهينه مصرف نان كه هم توليد نان خوب و هم مصرف صحيح آن بينجامد مورد نظر قرار گيرد چون كه مصرف بهينه نان در كاهش هزينه ها و الگوي مصرف موثراست هم چنين در بخش دارو دولت يارانه زيادي پرداخت كرده و با توجه به اينكه دارو از اقلام مهم است بايد مردم در مصرف آن الگوي صحيح را مد نظر قرار دهند و براي به كارگيري موثر دارو آشنايي كامل داشته باشند زيرا الگوي صحيح مصرف كم مصرف كردن نيست بلكه درست مصرف كردن است بهرحال درمرحله اول نيازمند اصلاح نوع نگاه به اين مقوله در بين همه آحاد جامعه است از جمله مسئولان تراز اول و مياني و نيز بدنه جامعه البته به نتيجه رسيدن اين اقدام نيازمند كارهاي فرهنگي در سطوح خانواده ، مدارس ،  اداره ، نهادها و سازمانها است دولت بايد براي تشويق مردم به مصرف صحيح سياست هايي را اعمال كند به بياني به افرادي كه الگوي مصرف صحيح دارند امتيازاتي بدهد و درمقابل براي كساني كه در اين زمينه اهمال مي كنند تنبيهات مناسبي در نظر بگيرد .

بهترين فرهنگ سازي براي مردم عملكرد مناسب مسئولان است مسئولان از ريخت و پاش و اسراف دست بردارند و بهينه مصرف كردن را الگوي خود قرار دهند تا مردم نيز به همين روش عمل كنند .

وقتي صداو سيما د رتبليغات متفاوت مثل جوايز بانكها دائما بر مصرف گرايي دامن مي زند چه توقعي از توده مردم ميرود بالا بردن كيفيت محصولات در مراحل توليد مي تواند خانواده ها را در مصرف صحيح كالا ها كمك كند كه اصلاح اين موضوع در سطح اختيارات مسئولات بخش هاي مختلف دولتي وخصوصي  است به هر صورت ترديدي نيست كه صرفه جويي از دورريختن يك ورق كاغذ سفيد تا يك ماشين مستعمل را شامل مي شود آموزش صرفه جويي نيز مانند بسياري از موضوعات فرهنگي ابتدا بايد از محيط خانواده شروع و به محيط مدرسه منتقل شود و سپس كل جامعه را منتفع كند ضمن آنكه اصلاح الگوي مصرف نيازمند اصلاح نوع نگاه به اين مقوله در بين همه آحاد جامعه از جمله مسئولان تراز اول  و مياني ونيز بدنه جامعه است جدا دانستن اين گروه ها و گرفتن انگشت به سوي يكي از آنها براي عملي كردن اين سياست جزآنكه برنامه هاي اساسي سال اصلاح الگوي مصرف را با مشكل مواجه كند و به تاخير بيندازد نتيجه اي نخواهد داشت .

 

بهينه سازي مصرف انرژي برق

 

هیچ یک از اعمال انسان , بازدهی صد در صد ندارد از این رو استفاده بهینه و ممانعت از هدر رفتن امکانات  امری اساسی است این نکته هنگامی اهمیت بیشتری پیدا می کند که موضوع انرژی مطرح شود .

منظور از بهینه سازی مصرف انرژی , انتخاب الگوها و اتخاذ و بکارگیری روشها و سیاستهایی در مصرف درست انرژی است که از نقطه نظر اقتصاد ملی مطلوب باشد و استمرار وجود و دوام انرژی وادامه حیات و حرکت را تضمین کند .

در این چارچوب تعیین سهم صورتهای مختلف انرزی در سبد انرژی هر جامعه با توجه به امکانات دراز مدت آن جامعه صورت می گیرد همچنین بکار گیری پربازده ترین شیوه استفاده از آنها که متضمن کاهش تخریب منابع انرژی و نیز کاهش تاثیرات سوء ناشی از استفاده از انرژی است بر عوامل دیگر حیات و محیط زیست مد نظر است که این استفاده درست و بجا از انرژی نه تنها متضمن استمرار حیات و توسعه  پایدار جامعه است بلکه به بقای انرژی برای همگان و نسلهای آتی و مانعی برای تولید و گسترش آلودگی های زیست محیطی ناشی از مصرف نادرست انرژی منجر خواهد شد علاوه بر بار اقتصادی عوامل دیگری نیز وجود دارد که ضرورت اصلاح الگوی مصرف انرژی را تبلور می  بخشد که استفاده بی رویه از انرژی های فسیلی و افزایش آلودگی های محیط زیستی و بالا بودن رشد جمعیت و نیاز به تقاضای بیشتر انرژی از آن جمله است باید توجه کرد که منابع انرژی به دلیل تجدید ناپذیر بودن آن محدودیت دارند و امروزه وجود سیستم بازیافت انرژی یکی از ضروت هایی است که کشورهای توسعه یافته به آن سو در حال حرکت هستند .

متاسفانه علاوه بر بخش خانگی که نیازمند اصلاح الگوی مصرف هستند شاید صنایع و کارخانجات فرسوده نیازمند توجه بیشتری براي تغییر فناوری و تکنولوژی های خود هستند تا از هدر رفت انرژی جلوگیری شود و تنها به اقتصاد ملی و درآمدهای نفتی متکی  نباشند . افزایش گازهای گلخانه ای و بارانهای اسیدی تنها بخش کوچکی از اثرات زیست محیطی استفاده نادرست از انرزی است که به تولید آلاینده های زیست محیطی منجر می شود و در سطح کلان اثرات زیست محیطی ناشی از مصرف نادرست انرژی جبران ناپذیر خواهد بود .

کارشناسان معتقدند مصرف درست و کار آمد ، علاوه بر این که از هدر رفتن ذخایر با ارزش انرژی پیش گیری می کند آلودگی را نیز کمتر و محیط زیست را سالمتر می کند در حقیقت اصلاح الگوی مصرف به طور غیر مستقیم نیز می تواند مفید فایده واقع شود به طور مثال کاهش ناراحتی و بیماری های مجاری تنفسی , سرفه , سر درد , افزایش توان کاری بدن کاهش ناراحتی های قلبی و گردش خون در انسان،سبز شدن برگها، رشد و نمو گیاهان و افزایش  محصولات در نباتات از اثرات کاهش و از بین رفتن اکسیدهای گوگرد و نیتروژن و منواکسید کربن که آلاینده های حاصل از مصرف نادرست سوختهای فسیلی هستند بر انسانها و گیاهان تاثیر می گذارد از طرفی دیگر کاهش و از میان رفتن گازهای گلخانه ای و نیز بارانهای اسیدی که باعث از بین رفتن مناطق سبز و گونه های گیاهی و جانوری و گرم شدن هوای زمین می شود . نمونه ای دیگر از اثرات اصلاح الگوی مصرف وبهینه شدن استحصال و مصرف انرژی است ، به این ترتیب ضرورت اصلاح الگوی مصرف در تمام بخشها به ویژه انرژی بر کسی پوشیده نیست و باید در انتظار سیاستهای  برنامه های عملی دولت و مسولان برای تحقق این شعار ارزشمند بود

 

انرژي و بهينه سازي مصرف 

 

در دنياي امروز و عصر تكنولوژي با توجه به روند رو به رشد جمعيت جهان و افزايش سطح رفاه جوامع كه در بسياري موارد منجر به افزايش مصرف انرژي يا ايجاد مصارف جديد انرژي مي شود ، بحران سوخت و انرژي يكي از مهمترين دغدغه هاي كشورها مي باشد . در كشور ما نيز كافي است به اين نكته توجه كرد كه در صورت ادامه روند فعلي رشد مصرف انرژي ، در چشم انداز 1404 ايران از صادر كننده خالص انرژي به يك كشور وارد كننده مبدل خواهد شد و مزيت نسبي درآمدهاي سرشار ناشي از صادرات انرژي خود را از دست خواهد داد .

بر اساس مطالعات صورت گرفته ، در صورت انجام اقدامات بهينه سازي و كاهش تنها يك درصدي نرخ رشد مصرف و به بيان ديگر كاهش 27 درصدي شدت انرژي مي توان وقوع اين بحران را سالها به تعويق انداخت و از اين رو است كه ضرورت بكارگيري اقدامات بهينه سازي انرژي بيش از پيش آشكار مي شود .

به منظور بكارگيري اقدامات بهينه سازي انرژي ، راهبردهاي مختلفي در دو بخش عرضه و تقاضا وجود دارد . مهمترين اين راهبردها در بخش عرضه ، ارتقاي راندمان توليد انرژي الكتريكي با بهره گيري از سيكلهاي تركيبي ، ايجاد و توسعه سيستمهاي توليد پراكنده ( توليد در محل مصرف ) ، كاهش تلفات انتقال و توزيع نيرو ، توسعه سيستمهاي توليد همزمان برق و حرارت ، ارتقاي تكنولوژي پالايش نفت و گاز در پالايشگاهها و كاهش مصرف انرژي در خطوط انتقال نفت و گاز مي باشند .

در بخش تقاضا نيز اين راهبردها درسه بخش ساختمان ( خانگي و تجاري ) ، صنعت و حمل و نقل بررسي مي شوند . از جمله مهمترين راهبردهاي بخش ساختمان مي توان به ساخت و ساز با هدف كاهش نياز به انرژي حرارتي و برودتي با استفاده از مصالح ساختماني مناسب ( اجراي كامل مبحث نوزدهم مقررات ملي ساختمان ) و در نظر گرفتن معماري اقليمي ، ارتقاي تكنولوژي و بهينه سازي مصرف انرژي لوازم خانگي و تاسيسات و جايگزيني ساير حاملهاي انرژي به جاي سوختهاي پرمصرف و فسيلي و در بخش صنعت به ارتقاي راندمان و كاهش شدت انرژي در فرآيندهاي صنعتي ( اجراي كامل استانداردها و معيارهاي تعيين شده براي مصرف ) ، ارتقاي تكنولوژي تجهيزات انرژي بر صنعتي و بازيافت انرژي هاي اتلافي در واحدهاي صنعتي اشاره نمود .

پيش بيني ها در خصوص بخش حمل و نقل به عنوان دومين بخش مصرف كننده انرژي از لحاظ مقداري و بزرگترين بخش از لحاظ ارزشي حاكي از آن است كه مصرف سوخت بخش حمل و نقل از 272 ميليون بشكه معادل نفت خام در سال 1385 به حدود 459 ميليون بشكه در سال 1404 خواهد رسيد كه تقريباً تامين اين ميزان فرآورده هاي نفتي با توجه به رشد مصرف ديگر بخشها و همچنين وضعيت و برنامه هاي افزايش توليد پالايشگاههاي كشور غير ممكن به نظر مي رسد ، بنابراين در سبد سوخت كشور جايگزيني سوختهاي جايگزين به منظور كاهش مصرف فرآورده هاي نفتي از اهميت ويژه اي برخوردار است .

علاوه بر متنوع سازي سبد سوخت ، توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي ، برنامه ريزي جامع حمل و نقل درون و برون شهري و كاهش مصرف سوخت ناوگان به وسيله نوسازي آن و از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده و همچنين اجراي طرح معيار مصرف سوخت خودروها كه منجر به ارتقاي تكنولوژي خودروهاي مورد استفاده در ناوگان حمل و نقل كشور خواهد شد ، از جمله مهمترين راهكارها جهت بهينه سازي و كنترل مصرف سوخت در اين بخش مي باشند .

مقايسه ميزان شدت مصرف انرژي در كشور با نرخ متداول جهاني نشان مي دهد كه استفاده بهينه از انرژي در كشور صورت نمي پذيرد ، لذا به كارگيري ابزارهاي سياستگذاري ، كنترل و مديريت تقاضا اعم از ابزارهاي مبتني بر قيمت گذاري و غير آن جهت كنترل و بهينه سازي مصرف انرژي ضرورت دارد .

به منظور دستيابي به اهداف فوق و در راستاي اجراي سياستها و اهداف ماده 121 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران ، لازمست وزارت نفت فعاليتهاي لازم را صورت دهد .

بر اين اساس مطابق با تكاليف قانوني ، اقدامات بهينه سازي و كاهش مصرف سوخت در كشور وزارت نفت اقدامات مشروحه زير را اعمال نمايد .

استفاده از ابزار قانون در جهت صرفه جويي سوخت

قدم اول : تعيين شاخص ها و استانداردهاي مصرف

قدم دوم : تشويق و تنبيه بر مبناي استانداردهاي تعيين شده

قدم سوم : نظارت مستمر بر رعايت استانداردها

استانداردهاي مصرف انرژي در بخش لوازم خانگي

ميزان صرفه جويي حاصل از ارتقاي راندمان لوازم خانگي داراي برچسب انرژي

استانداردهاي مصرف انرژي در بخش حمل و نقل

صرفه جويي حاصل از اجراي طرح معيار خودروها

استانداردهاي مصرف انرژي در بخش صنعت

ميزان مصرف انرژي و شاخصهاي مصرف در بخشهاي مختلف صنعتي

صرفه جويي انرژي ناشي از اعمال معيارهاي مصرف در صنايع

 

سهم صنايع مختلف از مصرف انرژي

 

اگر انرژي را محدود به سوخت و برق بنماييم، صنايعي كه سهم مصرف آنها از سوخت يا برق بالاتر از 3 درصد كل بخش صنعت و معدن باشند، به صنايع پرمصرف، شناخته مي شوند. اين صنايع عبارتند از فولاد، آلومينيوم، سيمان، قند و شكر نساجي، آجر، آهك و گچ. بديهي است هرگونه تغييري در نحوه مصرف انرژي اين صنايع مي تواند در قيمت تمام شده آنها تاثيرگذار باشد. از آنجايي كه وجود منابع عظيم گاز در كشور يكي از مزيت هاي اصلي كشور مي باشد، لذا بسيار مناسب است كه در راستاي اصلاح الگوي مصرف، در قدم اول سوخت گاز جايگزين برق در صنايع گردد. بديهي است تبديل گاز به برق در نيروگاه هاي گازي، باعث افزايش قيمت انرژي الكتريكي شده و با در نظر گرفتن راندمان پائين نيروگاه هاي گازي، هزينه هاي انتقال برق از نيروگاه ها به شبكه توزيع و مصرف كننده، در نهايت قيمت محصولاتي را كه با استفاده از انرژي برق توليد مي شوند، افزايش مي دهد. راندمان توليد برق به طور ميانگين در كشور 37 درصد مي باشد كه از همين مقدار نيز 3 درصد اتلاف در انتقال آن و16درصد اتلاف نيز در توزيع آن وجود دارد كه عملاً غير اقتصادي مي باشد.

قطع شدن برق در واحدهاي توليدي حساس مانند فولاد، آلومينيوم، نساجي و... در حين فرآيندها، خسارات زيادي به دستگاه ها وارد مي كند. تغييرات ولتاژ و فركانس نيز مي تواند آسيب هاي جدي به دستگاه ها وارد كند، يكنواختي مبلغ برق مورد استفاده در بخش هاي مختلف صنعت، كشاورزي، خانگي و... باعث به وجودآمدن ساعات اوج مصرف مي شود، همه و همه اين دلايل ما را به سمت اصلاح مصرف انرژي از برق به گاز هدايت مي كند. البته بايد دقت نمود اين جايگزيني به گونه اي صورت بگيرد كه در فرآيند توليد وقفه و خللي ايجاد نشود و از طرف ديگر با توجه به هزينه هايي كه اين تغيير ممكن است داشته باشد، مساعدت هاي دولت به عنوان وام يا مساعدت هاي بلاعوض لازم مي باشد.

 

مديريت انرژي برق  در بخش كشاورزي

 

در خصوص تامين انرژي بخش كشاورزي ضرورت مديريت انرژي در كشور احساس مي شود بعبارتي بهينه سازي انرژي و بكارگيري كارآمدترين فن آوريها بمنظور حصول يك دستاورد مشخص كه در بيشتر موارد به كاهش مصرف انرژي منجر مي گردد .

مورد ديگر قابل بحث در مديريت انرژي صرفه جويي در مصرف مواد نفتي و انرژي بوده كه عبارتست از كاهش مصرف انرژي از طريق انجام اقدامات مشخص و همچنين تعيين تعرفه انرژي يعني مشخص نمودن اقتصادي ترين منبع انرژي بر حسب نوع فعاليت و گزينش نوع مناسب انرژي يعني بكارگيري اقتصادي ترين منبع انرژي بر حسب نوع فعاليت در بخش كشاورزي مي باشد . در زمينه مديريت انرژي موانع عمده اي وجود دارد بعبارتي استفاده ناكارآمد از انرژي بعنوان يك اتلاف محصول نگريستـه نمي شود بلكه هزينه هاي مربوط به انرژي اغلب بخش قليلي را در مجموع هزينه ها تشكيل مي دهند و تنظيم مصرف انرژي صرفاً به كشورهاي نمايشگر ميزان مصرف محدود مي شود و قيمتهاي تجاري انرژي در سطح نسبتاً پاييني قرار دارند مديريت انرژي منطبق بر جنبه هاي كليدي از نظر سازماني مورد ارزيابي قرار مي گيرد و غالباً بر مبناي تمركز بر مسائل كليدي مديريتي ، خاستگاه مصرف واقعي مديريت انرژي و طراحي يك رويكرد راهبردي و سياست انرژي سازمان ، قبول مسئوليت در زمينه مديريت انرژي و ايجاد انگيزش در كاركنان و كشاورزان نسبت به صرفه جويي و هماهنگ سازي استفاده از انرژي و هموار ساختن راه كاهش مصرف و سرمايه گذاري در مديريت انرژي و آموزش يك راهبرد موفق مديريت انرژي و انجام مميزي انرژي مي باشد . سازمان خدمات كشاورزي استانها و شركت ملي پخش موظف به اجراي مديريت انرژي مي باشند بهرحال كليه مسائل مربوط به كارايي انرژي و كاهش هزينـه ها ، مديريت بهينه منابع اقتصادي و انساني است ، برپائي و اجراي راهبردها و بهبود فن آوريها نيز در اين راستا امري حياتي است صرفه جوئيهاي حاصل از مديريت كارايي مصرف انرژي به سودآوري و به نوبه خود به افزايش قابليت رقابت بخش كشاورزي كمك خواهد نمود و اقتصاد كشور را شكوفا مي نمايد و به كاهش هزينه هاي انــرژي مي انجامد بايد براي كاهش مصرف انرژي در بخش كشاورزي و حتي ساير بخشها يك خط مشي تهيه و تدوين نمود مديريتهاي ارشد شركت ملي پخش و سازمان كشاورزي مي بايستي متعهد شده و اعلام مشاركت در زمينه پاسخگويي روشن نسبت به امر مديريت انرژي نموده و اهداف و مسئوليتهاي مديريت انرژي را مشخص نمايند در مديريت انرژي مسئوليت پذيري شرط مهمي است از طرفي نقش كاركنان دو سازمان ذيربط را نيز در رابطه مديريت انرژي نمي توان ناديده گرفت بايد با كشف فرصتهاي صــرفه جوئي با هدف ارتقاي كارايي انرژي و بازنگري روشهاي ارزشگذاري انرژي مصرفي و گزارش فعاليتهاي كشاورزي در هر دوره كشت در افزايش محصولات كشاورزي و كاهش مصرف سوخت اهتمام ورزيد در اين زمينه لازمست موضوع تغيير شيوه هاي سنتي كشاورزي به شيوه مدرن را در كميته هاي بهينه سازي مصرف انرژي استانها با هدف تدوين خط مشي انرژي پيگيري نمود اولين گام بدست گرفتن كنترل مصرف انرژي بوده و ميزان پيشرفت دستاوردهاي مربوطه است كه بايد همراه با تهيه گزارش اطلاعات اندازه گيري گردد بايد در كاهش مصرف انرژي دو سازمان شركت ملي پخش و كشاورزي هماهنگ سازي نمايند طراحي مطلوب يك نظام اطلاعاتي در مديريت انرژي امري حياتي مي باشد . از طرفي تدوين برنامه آموزشي براي مسئولين و كشاورزان با در نظر گرفتن برنامه آموزشي مديريت انرژي شامل تحليل نيازهاي آموزشي و تدوين اهداف فراگيري و مشخص نمودن محتوي آموزشي و گزينش روشهاي مناسب آموزشي و اجراي برنامه آموزشي و ارزيابي آموزشهاي اجراء شده ضروري بنظر ميرسد . بديهي است در اين صورت به توسعه كشاورزي و كاهش مصرف فرآورده هاي  نفتي در بخش كشاورزي نائل خواهيم شد بويژه با بسيج مهندسين كشاورزي و استقرار آنها در مزرعه و راهنمايي هاي آنان به موفقيت نائل خواهيم شد .

اهميت صرفه جوئي در مصرف سوخت بستگي به معيارهاي مختلفي دارد كه در اين رابطه علاوه بر توجه به اين معيارها مي بايستي نسبت به تغيير شيوه هاي آبياري از سيستم غرقابي به قطره اي رو آورد تا به مفهوم واقعي بتوانيم در مصرف انرژي و آب صرفه جويي كنيم بهرحال مي توان در بحث صرفه جويي در انرژي به دو مبحث پرداخت .

الف: توجه به بهينه سازي و كاهش مصرف سوخت

ب: توجه به سوخت مصرفي تراكتورها ، كمباينها و تيلرها و ساير ماشين آلات كشاورزي

الف : بهينه سازي و كاهش مصرف سوخت

در جهت تحقق امر بهينه سازي مصرف سوخت ضرورت دارد كه در اين زمينه اولاً پمپهاي ديزلي چاههاي كشاورزي به الكتروپمپهاي برقي تبديل و تامين آب زمينهاي مزروعي از طريق پمپهاي برقي صورت پذيرد ثانياً چنانچه امكانات گازسوز شدن موتورپمپها در مسير خط لوله گاز وجود دارد نسبت به تبديل اين موتورپمپها به نوع گازسوز اقدام شود تا بدينگونه در صرفه جوئي مصرف نفتگاز موفق عمل نمائيم .

ب: توجه به سوخت مصرفي تراكتورها و كمباين ها و ساير ماشين آلات كشاورزي

تحويل نفتگاز در كليه مناطق و نواحي كشور به كشاورزان داراي تجهيزات كشاورزي از جمله كمباين و بويژه تراكتورها هر ماهه صورت مي گيرد . و اين امر بعنوان يك فرهنگ در كشور جا افتاده است كشاورزان با حمايت مسئولين محلي اعم از فرمانداران و بخشداران به بهانه حمل و نقل و جابجائي محصول هر ماهه علاوه بر سوخت دريافتي جهت مصارف مختلف كشاورزي در طول سال حدود يكهزار ليتر نفتگاز بعنوان مصرف تراكتور دريافت مي دارند كه البته اين مقدار در سطح كشور در نوسـان مي باشد در بعضي از نقاط بيشتر و در برخي از نقاط كشور كمتر اما بنظر ميرسد چنانچه تحويل سوخت بر معيارهاي علمي انجام پذيرد تامين سوخت اينگونه مصرف كنندگان و ماشين آلات كشاورزي صرفاً در هنگام شخم زدن زمين و يا هنگام انتقال محصول و يا ايام برداشت محصول صورت خواهد گرفت كه غالباً فقط چند روزي و يا در طي يك ماه محقق مي شود لذا چنانچه اصول علمي رعايت شود ضروريست تحويل سوخت فقط در طول مدت چند روزه  اين فعاليتها صورت پذيرفته و از تامين سوخت در طي ماههاي سال جلوگيري گردد .

 

تدوين برنامه زمانبندي اصلاح مصرف انرژي

 

قيمت كالا ها با اصلاح الگوي مصرف گران نخواهد شد اين نگراني پيش آمده بود كه با آغاز اصلاح الگوي مصرف كارخانه ها قيمت اقلام خود را افزايش دهند اما گويا قرار نيست با جلوگيري از هدر رفت انرژي نرخ ها تغييري كند و به اذعان مسئولان وزارت صنايع قيمت ها پائين تر نيز خواهد آمد در حال حاضر اصلاح الگوي مصرف در صنعت و معدن در سه بخش قابل اجراست كه يكي به واحد هاي موجود صنعتي و معدني اختصاص دارد، ديگري به سرمايه گذاري در جهت ايجاد واحدهاي  جديد مربوط مي شود و بخش سوم  شامل تقويت توليد كالاهائي است كه مي تواند به اصلاح الگوي مصرف در كشور كمك كند در اين راستا سند كارگروه اصلاح الگوي مصرف در حال تدوين است و تاكنون دستور العمل هاي مربوط به حوزه كالاهاي مصرفي خانوار تدوين شده است .

اصلاح الگوي مصرف ،بحث اصلاح رفتار هاي مصرف است و ما در اين فرايند به دنبال پيدا كردن بوده ، اين كه كدام بخش كمتر مصرف مي كند و چگونه مصرف مي كند به جاي يك نگاه بخشي و نسبي بايد يك نگاه كلان داشته ليكن بعضاً حاوي اطلاعات صحيح و دقيق نمي باشد و نگران كننده است ما صرف نظر از اين كه سهم صنعت در مصرف انرژي چقدر است و به ازاي اين انرژي كه مصرف مي كند چه ميزان ارزش افزوده توليد مي كند و قيمت انرژي و حامل هاي انرژي در ارزش ستانده يا در ارزش مجموعه هاي نهاده توليد چه ميزان است ، يك نگاه كلي داشته كه مي شود وضعيت را بهتر از آنچه كه هست،  تغيير داد  يكي از راه هاي ،  اصلاح واحدهاي توليدي موجود است كه ما بر اساس رشته فعاليت هاي صنعتي نهاده هاي توليد سهم خود را داشته و در يك رشته فعاليت صنعتي مانند صنايع غذائي ،مواد اوليه 70 درصد ارزش ستانده (قيمت تمام شده ) و نيروي انساني نيز سهم قابل توجهي را به خود اختصاص مي دهد، اين در حالي است كه انرژي نيز 3 تا 4 درصد قيمت تمام شده را از آن خود مي كند لذا در نگاه اول اينگونه در ذهن متبادر مي كند كه 3درصد  از قيمت تمام شده يك كالاي صرفه جوئي زيادي را در پي نخواهد داشت اما اتفاقاً اين نشان دهنده آن است كه صرفه جوئي خوبي در حوزه انرژي وجود دارد معهذا بايد به اين امر توجه كرد كه اصلاح الگوي مصرف در حوزه صنعت فقط به حوزه انرژي بر نمي گردد لذا در بخش صنعت يكسري تعابيري داشته كه مستقيماً مرتبط با بحث الگوي مصرف است  بايد توجه داشت كه نسبت منابعي كه صرف مي كنيم به كالائي كه توليد مي كنيم و ارزش افزوده اي كه ايجاد مي شود بازده و يا بهره وري ، تعيين كننده الگوي مصرف در واحدهاي توليدي است بنابراين درباره واحدهاي توليدي ماهر چه نهاده هاي كمتري را مصرف و كالاهاي بيشتري را توليد كنيم چه مواد اوليه و چه انرژي ، ما به الگوي مناسب تر مصرف نزديك مي شويم لذا اين استانداردها در حوزه هاي مختلف تدوين شده است در بعضي از گروه هاي توليدي و رشته فعاليتهاي صنعتي ما به استاندارد ها نزديك و در برخي از فعاليتها دور  بوده در صنايعي كه اخيراً شكل گرفته اند مشكل كمتري داريم و صنايعي كه قدمت 40 ساله دارند، از نظر بهره وري و بازده وضعيت مناسبي ندارد وزارت صنايع در دسته بندي جديدي كه درباره اصلاح الگوي مصرف آورده اين برنامه را مشخص خواهد كرد كه هر رشته فعاليت صنعتي در چه مدت زماني بايد خودش را به چه سطحي از استاندارد بويژه در مصرف انرژي برساند طبيعتاً به واحدهاي موجود زمان داده مي شود كه تحول در واحد هاي خود داشته باشند در طرح تحول اقتصادي اين موضوع به صورت يك بسته ديده شده و منابع لازم را نيز در نظر گرفته ، براي اينكه به واحدها ي موجود كمك نموده تا فرآيندهايشان را اصلاح كنند از طرفي يكسري از اقدامات نيز قالب مشاوره اي و آموزشي دارد برخي از صنايع به صورت ريشه اي مشكل دارد كه البته تعداد آنها محدود است براي اينگونه موارد بايد اقدامي اساسي نمود وكالاي جايگزين را انتخاب كرد برخي از كالاها زماني در سبد مصرف قرار گرفته اند مانند آجر اينها بايد با روش جديد جايگزين شوند در حال حاضر اينگونه توليد كنندگان سوخت زيادي را مصرف مي نمايند در حوزه هاي مختلف متفاوت است ، برخي از صنايع در اولويت اول قرار گرفته اند چون در حوزه مصرف انرژي وضعيت خوبي ندارند لذا اين بستگي به تعداد و گستردگي وضعيت بازار آنها دارد برخي از كالاها  هم داراي وضعيت بازار و فروش خوبي بوده اما مصرف انرژي شان مناسب نيست طبيعتاً ما به اين واحد ها زمان كمتري را اختصاص داده تا واحدهائي كه حاشيه ارزش افزوده كمتري را داشته و نياز به زمان بيشتري برا ي انطباق با استاندارد ها دارند در استاندارد سازي واحد هاي صنعتي سهم انرژي در ارزش ستانده و امكانات آن رشته فعاليت صنعتي كه بايد اصلاح كنند پيچيدگي فرآيند  اصلاح و غيره ... همه اينها در زمان احياي واحدها اثر گذار است . يكسري از فعاليتها ، فعاليتهاي پر مصرف هستند سهم مصرف انرژي در بخش صنعت در سال 87 حدود 16 تا 19درصد بيان شده است برخي از رشته فعاليتها ي صنعتي 10تا15درصد  از اين سهم را به خود اختصاص مي دهند مانند صنايع غذائي و تبديلي اين صنايع جزء انرژي بر ها نيستند اما با توجه به تعداد آنها سهم 7الي 8درصد  مصرف انرژي در اين بخش را به خود اختصاص داده اند بنابراين صنايع انرژي بر و پر مصرف مشخص شده و اولويت آنها نيز تعيين شده است . ما در برخي از واحدها تا 30الي 40درصد  مي توانيم كاهش مصرف انرژي داشته باشيم يعني با اصلاح فرايند ها و محصول در برخي از حوزه ها مانند سيمان كه ماشين آلات جديد دارند مشكلي از بعد مصرف انرژي نداشته لذا به نظر مي آيد در كلان و بطور متوسط مي توان تا 20% كاهش مصرف انرژي را در بخش صنعت را اعمال نموده از طرفي براي ايجاد كنندگان واحدهاي صنعتي اقدامات سختگيرانه تر صورت خواهد پذيرفت و دوم آنكه غير از بخش انرژي از نظر ساير نهادهاي توليد بتوانند وضعيت بهتري داشته باشند و قيمت نهائي آن محصول كمتر باشد سرمايه گذاري ها را به سمت اولويت ها حركت داده خواهد شد . دستور العمل صدور مجوز هاي صنعتي تدوين شده كه از اول امسال اجرائي شده است ارائه اين مجوز ها  منوط به توجيه فني و اقتصادي طرح ها است و البته چنانچه سازمانها علاقه مند به سرمايه گذاري در رشته هاي تكراري و بدون استفاده از تسهيلات باشند بايد براي سرمايه گذاري تقويت شوند بهر حال مي بايستي اين سرمايه گذاري داراي توجيه اقتصادي بوده باشد و ضمن اشباع نمودن بازار بتوانند صادرات به خارج از كشور را نيز تقويت نمايند بديهي است اين امر سبب صرفه جوئي بالا ئي در كشور خواهد شد لازمست كه منابع وزارت صنايع و معادن ديگر به منابع تكراري سوق داده نشود و جهت دهي از سال 88 (سال جاري ) در رابطه با اولويت هاي سرمايه گذاري پس از اخذ نظر صاحبنظران تلقي شود .

 

راه حلهاي صنعتي در اصلاح الگوي مصرف انرژي

 

اصلاح الگوي مصرف از دو منظر قابل پيگيري مي باشد البته قبل از هر چيز ذكر اين نكته لازم است كه اگر تا سال قبل موضوع اصلاح الگوي مصرف يك وظيفه ملي بود ، اكنون با توجه به تاكيد رهبر معظم انقلاب يك وظيفه شرعي و ديني است .

الف) اصلاح روش توليد محصولات و كاهش مصرف حاملهاي انرژي

ب) توليد محصولات پر بازده و كم مصرف

اصلاح روش توليد

در بخش صنعت طبق آمار سال 87 ميزان نفت گاز ، نفت كوره ، گاز طبيعي و برق به ترتيب 5/9 ، 4/37 ، 4/15 و 5/34 درصد از كل مصرف كشور را به خود اختصاص داده اند كه ميزان هر كدام عبارتست از :

نفتگاز : 98/2 ميليارد ليتر در سال

نفت كوره : 85/5 ميليارد ليتر در سال

گاز طبيعي : 576/13 ميليارد متر مكعب در سال

برق : 4/46 ميليارد كيلو وات ساعت است .

حال نكته قابل توجه اين است كه در بخش صنعت اگر فقط صد در صد صرفه جويي صورت گيرد تنها در حوزه مصرف برق مي توان ساليانه 5 نيروگاه 900 مگاواتي صرفه جويي كرد كه اهميت موضوع را نشان مي دهد .

در ايران توليد فولاد با در نظر گرفتن سه مزيت سنگ آهن ، زغال سنگ و حاملهاي انرژي ديگر مانند گاز و برق كماكان توجيه پذير مي باشد و وجود اين سه مزيت ، توليد فولاد را در ايران اقتصادي مي كند حال اگر با اجراي طرح اصلاح الگوي مصرف مزيت حاملهاي انرژي مانند گاز و برق از بين برود ، مي توان آنها را با زغال سنگ و كك جايگزين و اين مزيت را دوباره حفظ كرد .

 

بايد روش توليد فولاد را از قراضه آهن به سمت سنگ آهن و با استفاده از كوره هاي بلند و با استفاده از زغال سنگ كه ميزان آن در ايران بيش از 11 ميليارد تن برآورد شده است ، تغيير دهيم . آنچه كه اكنون در بيشتر واحدهاي توليدي فولاد اجرا مي شود ، روش احياي مستقيم با استفاده از گاز مي باشد كه لازم است اين روش با روش توليد در كوره هاي بلند با استفاده از زغال سنگ جايگزين گردد .

طبق بررسي هاي صورت گرفته هزينه توليد فولاد با استفاده از زغال سنگ در كوره هاي بلند 30درصد كمتر از هزينه آن با استفاده از گاز مي باشد .

نكته بعد اين است كه در سالهاي قبل به دليل لحاظ ننمودن موضوع سوخت و احتمال افزايش آن عموماً توليد كنندگان فولاد در بخشهاي خصوصي اقدام به خريد ماشين آلات فرسوده و مستعمل نموده اند كه اكنون لازم است اين ماشين آلات جايگزين شده و دولت يارانه سوخت را در قالب مابه التفاوت قيمت اين خطوط توليد مستقيماً به واحدهاي توليدي پرداخت كند .

 

 

 

 

توليد محصولات پر بازده و كم مصرف انرژي

 

منظور اصلي در اين بخش لوازم خانگي و يا به عبارت بهتر لوازمي است كه در حيطه مصرف كنندگان داخلي قرار دارد و سه حامل انرژي اصلي آب ، برق و گاز مصرف مي كند .

ميزان مصرف نفت سفيد ، گاز مايع ، برق و گاز طبيعي در بخش خانگي طبق آمار سال 87 به ترتيب عبارتست از :

7/92 ، 2/82، 33 ، 2/34 درصد كه از نظر مقدار عبارتست از :

نفت سفيد 7/6 ميليارد ليتر در سال

گاز مايع 42/2 ميليون تن در سال

برق 48 ميليارد كيلو وات ساعت در سال

گازوئيل 8/41 ميليارد مترمكعب در سال مي باشد .

لازم به ذكر است كه اگر فقط ميزان برق خانوارها را در سال 10 درصد صرفه جويي نماييم مي توانيم از محل آن 6 نيروگاه 800 مگاواتي در سال صرفه جويي كنيم .

كاهش مصرف برق

در زمينه محصولات پر بازده و كم مصرف لوازم خانگي اولويت اول تمركز بر روي محصولاتي است كه با مدت زمان بيشتري در منزل از برق استفاده مي كنند . در همين خصوص پيشنهادات به شرح ذيل مي باشد :

1- اجباري شدن نصب برچسب مصرف انرژي و بالا بردن رده مصرف و نزديك شدن به رده Aكه بالاترين راندمان را داراست . البته اين امر اگر چه ميزان مصرف انرژي را بهينه نموده و كاهش مي دهد ولي از طرف ديگر به دليل استفاده از تكنولوژي هاي جديد و مواد اوليه مناسب افزايش قيمت نهايي محصول را به دنبال خواهد داشت و همين امر توان رقابت محصولات توليد داخل با اقلام مشابه وارداتي را كاهش مي دهد و لذا به همين دليل لازم است كه در اين زمينه وزارت بازرگاني در خصوص كنترل واردات محصولات مشابه همكاري لازم را بنمايد و گرنه اجباري شدن برچسب مصرف انرژي به نفع توليد كننده نمي باشد .

 

در زمينه توليد يخچال و فريزر به دليل تنوع بالاي اين محصول اكنون توليداتي با درجه Aتا Gدر ايران توليد مي گردد . مصرف استاندارد برق در هر دستگاه يخچال 864 كيلووات ساعت در سال و فريزر 576 كيلووات ساعت مي باشد . با توجه به اينكه استاندارد ايران تركيبي از استانداردهاي امريكا ، ژاپن و اتحاديه اروپا است رده مصرف انرژي در حد متوسط مي باشد با در نظر گرفتن توليد حدود 900 هزار دستگاه در سال بطور متوسط 650 كيلووات در ساعت مصرف انرژي توليدات جديد خواهد بود .

2- جلوگيري از واردات لوازم خانگي كم بازده و پرمصرف در اسرع وقت با همكاري موسسه استاندارد ، وزارت بازرگاني و گمرك جمهوري اسلامي ايران

  • جايگزيني لوازم خانگي فرسوده و پرمصرف با لوازم خانگي نو كه داراي رده انرژي بالا مي باشند اگر چه اين جايگزيني هزينه جديدي را به خانوار تحميل مي كند ، ولي اگر دولت مابه التفاوت مصرف انرژي لوازم خانگي فرسوده با نو را به صورت نقدي به توليد كنندگان داخلي پرداخت كند هم در زمينه اصلاح الگوي مصرف كام برداشته و هم اينكه كمك مالي مفيد  مستقيمي را به توليد كنندگان داخلي كرده است .

اين روش امتحان خود را در لامپهاي كم مصرف و جايگزيني با لامپهاي رشته اي پس داده و روش قابل قبولي است .

  • تعرفه واردات لوازم خانگي كه داراي رده انرژي پائين مي باشند نسبت به لوازم خانگي كم مصرف و پر بازده افزايش چشمگيري داشته است .

 

تقاضاي انرژي و پيش بيني هاي مصرف


بهبود بازده انرژی در کشورهای در حال توسعه:  پیشرفت کشورهای در حال توسعه در گرو بالابردن بازده انرژی است. بر اساس یک تحقیق انجام گرفته این کشورها مي توانند نرخ رشد تقاضای انرژی را در ظرف 12 سال آینده به بیش از نصف برسانند یعنی از 4/3 درصد به 4/1 درصد. این عامل موجب مي شود که تقاضاي انرژی تا سال 2020 از آنچه که پیش بینی شده 25 درصد کمتر باشد. این کاهش حتی بیشتر از کل مصرف انرژی در چین در زمان حاضر مي باشد.

  رکود اقتصادی و کاهش قیمت نفت نباید موجب شود که سیاستگذاران و تجار کشورهای در حال توسعه از بهبود بهره وري انرژی چشم پوشی کنند. زمان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. کشورهای در حال توسعه نیمی یا بیش از نیمی از سرمایه خود را که قرار است در سال 2020 به سرانجام برسد هم اکنون به کار مي گیرند. هر ساختمان و یا کارخانه صنعتی که بدون رعایت اصول مصرف بهینه انرژی ساخته شود برای دهها سال فرصت کاهش مصرف انرژی را از دست داده و ضرر هنگفتی به بار مي آورد.

 

    تنها با استفاده از فناوری موجود که به صرفه جویی در مصرف انرژی اختصاص دارد، مصرف کنندگان و تجار مي توانند تا سال 2020 سالی 600 میلیارد دلار صرفه جویی کنند. شرکت هایی که در بهره وری انرژی در بازار داخلی خود پیشگام هستند، در بازارهای جهانی به خاطر تولید کالاهای سبز به عنوان شرکت های پیشرو شناخته خواهند شد.در واقع 65 درصد از فرصت های در دسترس برای بهبود بهره وری انرژی در مناطق در حال توسعه قرار گرفته است.برای بهره وری بیشتر در طی 12 سال آینده سالانه سرمایه گذاری 90 میلیارد دلاری لازم است این رقم در واقع نیمی از هزینه ای است که این کشورها برای تقویت زیرساخت های عرضه انرژی مصرف مي کنند.

 

    در حال حاضر، طیف گسترده ای از موانع اطلاعاتی و مشکلات بازار مانع از افزایش بهره وری در کشورهایی شده است که حتی بهای انرژی در آنها بسیار بالاست. محدودیت سرمایه، خصوصاً برای خانوارهای کم درآمد یکی از موانع اصلی در این خصوص است. علاوه براین مصرف کنندگان، اطلاعات کافی برای گرفتن بهترین تصمیم در این مورد را ندارند. بسیاری از کشورها هم که به دلایل مختلف بهای واقعی برای انرژی نمي پردازند فاقد انگیزه کافی برای آشنایی با فرصت های موجود برای صرفه جویی در انرژی و سرمایه گذاری در این زمینه هستند. امروزه حمایت مالی از تمام سرمایه گذاری ها حتی آنهایی که ریسک پذیری کمتری دارند، بسیار مشکل مي باشد.
    بر اساس یک تحقیق انجام گرفته بیشتر از نیمی از تفاوت های جاری در زمینه بهره وری انرژی به شرایط آب و هوایی، ساختار صنایع و سیاست های انرژی باز مي گردد. آب و هوا و اقلیمی که استفاده از وسایل گرما زا و سرمازا را اجتناب ناپذیر مي کند، نسبت مصرف انرژی به تولید ناخالص ملی را افزایش مي دهد. کشورهای صنعتی که کارخانه های بسيار بزرگ صنعتی دارند، انرژی فراوانی مصرف مي کنند و بازده اندکی دارند.اما اصلاح سیاست های انرژی مي تواند در این زمینه به کشورهای در حال توسعه کمک کند.

    چهار اولویت : در این زمینه پیشنهاد شده است. اولین مورد کاهش یارانه انرژی است که موجب پائین آمدن بهره وري انرژی مي شود. آژانس بین المللی انرژی تخمین زده است که در سال 2005 جمع این یارانه های اختصاصی به انرژی در کشورهای توسعه یافته 250 بیلیارد دلار بود که این مبلغ بیش از سرمایه گذاری سالانه لازم برای ساخت تقویت زیرساخت هاي عرضه الکتریسیته است.

    حمایت از مردم کم درآمد برای تامين هزینه انرژی هدف منطقی است اما راه های دیگری برای رسیدن به این مقصود وجود دارد. در امریکای لاتین و چند نقطه دیگر دولت ها تلاش کرده اند با اجرای برنامه های دادن پول نقد، فقر را کاهش داده و به خانوارهای کم درآمد در تامين هزینه های زندگی کمک کنند.
برای استفاده موثر از انرژی، دولت باید از بهينه سازی لوازم و وسایل مصرف کننده انرژی حمایت مالی کند و از محل درآمد حاصل از صرفه جویی به افراد فقیر کمک کند. روش دیگر آن است که دولت باید امتیازی برای شرکت ها در نظر بگیرد تا آنها برای بهبود بهره وري و تشویق مشتریانشان به این امر تلاش کنند. راهکارهای موجود شامل ارائه امتیاز و گواهی نامه هایی است که اقدامات و پیشرفت های انجام گرفته در مورد بهبود بهره وري را سنجیده و پاداش دهد. این کار موجب تشویق مردم در به کارگیری تکنولوژی های مدرن در این زمینه مي شود.

اجرای استانداردهای بهره وري انرژی سومین مبحث مي باشد. چنین استانداردهایی تولید ابزار و لوازم را بهبود مي بخشد و هزینه را کاهش مي دهد. برای مثال به تازگی اندونزی قوانین فنی سازمان ملل در مورد مصرف انرژی در خودروها را پذیرفته و غنا در زمینه تولید لوازم خانگی استاندارد در آفریقا پیشرو مي باشد.

 

چهارمین اولویت ترغیب مردم به تشکیل شرکت های خصوصی و دولتی است مانند همکاری بین دولت، شرکتهای خدماتی انرژی و صنایع همگانی به منظور حمایت مالی از رعایت الگوی مصرف در ساختمان ها. چین که 70 درصد از لامپ های روشنایی دنیا را تولید مي کند، اکنون یارانه فراوانی برای ترویج استفاده از لامپ های
کم مصرف اختصاص داده است.

اگر کشورهای در حال توسعه و مشاغل مختلف آنها ابتکار عمل در مورد بازده مصرف انرژی را در دست بگیرند، مي توانند هزینه های انرژی خود را کاهش دهند، از شوک های آینده انرژی اجتناب کنند و راه توسعه پایدارتری را در پیش گیرند. فوایدی که با توجه به بحران مالی کنونی جهان بسیار مطلوب و مورد توجه است .

مقايسه وضعيت مصرف انرژي

آمارها نشان مي دهند كه در سال ۲۰۰۵شدت انرژي مصرفي ايران 8/334تن معادل نفت خام به ازاي يك ميليون دلار ارزش افزوده به قيمت ثابت سال ۲۰۰۰بوده است، درحالي كه چين داراي شدت انرژي 2/219تن معادل نفت خام به ازاي يك ميليون دلار ارزش افزوده بوده و اين رقم در ژاپن 01/151و در امريكا طي همان سال معادل 212/5تن معادل نفت خام به ازاي يك ميليون دلار ارزش افزوده بوده است، درحالي كه آلمان نسبت به ديگر كشورها رقم كمتري را (معادل149/3) تجربه كرده است.

به عبارت ديگر در آلمان براي توليد يك واحد ارزش افزوده در سال ،۲۰۰۵كمتر از ديگر كشورهاي مورد بررسي انرژي مصرف مي شده است. در سال ۲۰۰۲نيز بيشترين شدت انرژي مربوط به ايران است كه اين رقم به ۳۲۲تن معادل نفت خام به ازاي يك ميليون دلار ارزش افزوده به قيمت ثابت سال ۲۰۰۰مي رسد.در كشورهاي مورد مطالعه به دليل برنامه ريزي هاي منسجم و تدوين راهبرد بخش انرژي، موفقيت هايي در اين زمينه حاصل شده است. چنانچه مشاهده مي شود، كارايي و بهره وري همه اين كشورها از ايران بيشتر بوده و شدت انرژي كمتري نسبت به ايران داشته اند. درصد رشد مصرف سرانه انرژي نيز در همه اين كشورها كمتر از ايران بوده است. بررسي نتايج برنامه ريزي ها و راهبردهاي اجرا شده در بخش انرژي در امريكا طي دوره ۳۰ساله (۲۰۰۰ - 1970) كه در گزارش گروه توسعه سياست ملي امريكا آمده است، نشان مي دهد كه اين كشور به دليل اجراي سياست ها و اتخاذ راهبردهاي انرژي، ظرف اين سه دهه به پيشرفت هاي قابل توجهي در زمينه صرفه جويي در مصرف انرژي دست يافته است.

 

منافع ملي و تدوين راهبردهاي انرژي

 

مسلماً منظور از تدوين راهبرد انرژي، فقط تدوين يك طرح جامع براي همه بخش هاي انرژي كشور نيست، بلكه يك مرجع عالي تصميم گيرنده و سياستگذار مورد نظر است كه پس از تصميم گيري و سياستگذاري، اقتدار لازم و اختيارات قانوني براي به اجرا گذاشتن تصميمات خود را داشته باشد. هم اكنون چالش هاي متعددي در بخش انرژي كشور مشاهده مي شود ولي در ادامه تنها مشكلاتي مطرح مي شوند كه انتظار مي رود با ايجاد مرجع عالي تصميم گيري و تدوين راهبردهاي انرژي كشور، مرتفع گردد.

در مقايسه وضعيت انرژي ايران با كشورهاي منتخب و بررسي آن طي يك دوره چند ساله، معلوم شده است كه مصرف انرژي در ايران مديريت نشده و ضرورتاً بخش انرژي در ايران، نيازمند تدوين راهبردهاي انرژي با نگاه يكپارچه به بخش انرژي است. تدوين اين استراتژي تنها راه موفقيت بلندمدت و آتي بخش انرژي كشور است. با توجه به اين كه براي تدوين راهبرد انرژي كشور ضرورتاً لازم است يك مرجع عالي سياستگذاري يكپارچه براي تمامي منابع انرژي كشور تشكيل شود، مديريت سياستگذاري بخش انرژي نبايد دخالتي در اداره بخش هاي پرمشغله و سنگين حامل هاي انرژي داشته باشد و صرفاً بايد به هدف برنامه ريزي و سياستگذاري و نظارت بر اجراي سياست هاي بخش انرژي بپردازد. در اين صورت، منافع ملي تحت الشعاع منافع سازماني و بخشي قرار نخواهند گرفت.به علاوه، اين مرجع قادر خواهد بود استعدادهاي بالقوه كشور را در اشكال مختلف انرژي شناسايي كند تا مهمترين رويكردها براي بهينه سازي عرضه انرژي فراهم شود.همچنين با تشكيل اين مرجع، نقش تمامي عوامل مؤثر در سياستگذاري انرژي آشكار گرديده و علاوه بر نقش اقتصادي، به نقش هاي ديگر عرضه انرژي هم توجه خواهد شد. متاسفانه هم اكنون براي تصميم گيري در موارد مختلف انرژي سازمانهاي مختلفي وجود دارد و نقش وزارت نفت نيز بسيار كمرنگ مي باشد .

به اين ترتيب، كشور داراي نگرش راهبردي در زمينه انرژي خواهد شد و ورود عوامل متعدد در اين سياستگذاري ها، موجب ارتقا امنيت ملي گرديده و درآمدهاي ارزي كشور را حتي پس از پايان منابع نفتي، تامين خواهد كرد.

ارتقاي بهره وري

در حال حاضر دولت به طور جدي موضوع اصلاح الگوي مصرف را در حوزه صنعت و معدن دنبال خواهد كرد و سياست ها و راهكارهاي عملي را براي اجرايي كردن بحث اصلاح الگوي مصرف تدوين و به اجرا خواهد گذاشت.

بهره وري در شركت هاي تابعه دولت لازمست كاملاً پايش شود و اين يك واقعيت است. ما شاخص هاي بهره وري را داريم و با دنيا همواره مقايسه مي شود. شيب بهره وري در طول سه سال اخير در برخي از سازمانهاي كشور خيلي بهتر شده است ولي براي اين كه بهره وري نيروي كار به حد مطلوب برسد، نياز به آموزش احساس مي شود  كه بايد از دوران مدرسه آغاز شود.

 

افزايش سهم بهره وري در GDP

انتظارات جامعه و مردم در مقابل تنوع خدمات، بيشتر شده است كه به همين منظور بايد با ساختار جديد در برنامه هاي كاري خود علاوه بر تحقق شعار اصلاح الگوي مصرف، نياز جامعه را پاسخگو باشيم

استفاده بهينه از زمان را مهمترين موضوع در سال اصلاح الگوي مصرف مي باشداصلاح روشها و فرآيندها در سيستمهاي كيفيت، بازرسي فني و مشاوره اي و نيز برنامه ريزي جديد در رابطه با تسهيل در امر تجارت و واردات در سال جاري هدف گذاري مي بايد گردد .

اصلاح الگوي مصرف با تدوين استانداردهاي مورد نياز محقق مي شود و بخش تدوين استاندارد بايد استانداردهايي را تدوين كند تا از مصرف بي رويه جلوگيري به عمل آيد.

افراد شاغل در سازمانهاي دولتي مي توانند در انجام برنامه هاي روزمره كاري خود با درست مصرف كردن، سود سرشاري را نصيب جامعه كنند كه با استفاده از اين سود اقدامات عظيم فرهنگي اجتماعي صورت خواهد گرفت.

در صورتي كه توليد با استانداردهاي مورد نياز انجام شود از مصرف بي رويه مواد اوليه جلوگيري مي شود و ضايعات بشدت كاهش مي يابد و از طرفي كالاي توليدي با كيفيت باعث صرفه جويي در مصرف مي شود.

طبق اين اصل بيش از ۳۰درصد رشد ناخالص ملي كشور بايد از بهره وري حاصل شود و بهره وري نيز با كيفيت و استاندارد محقق خواهد شد.

مصرف بايد تركيبي باشد

در بحث مصرف بايستي به صورت تركيبي نگاه كرد نه آن كه تك تك مصرف كالاها پايش شود. اگر به صورت تقريبي نگاه شود، مي توان اصلاح الگوي مصرف را پياده سازي كرد.

راهكار ديگري كه براي رسيدن به اصلاح الگوي مصرف توصيه مي شود، بهينه سازي مصرف است. اگر در مرحله اول نوع مصرف كنترل شود، در ساير بخش ها انرژي كمتري صرف خواهد شد.

سياست و راهبردهاي بخش صنعت و معدن در طرح تحول اقتصادي در ۶دسته بازار انرژي، بهره وري واحدهاي توليدي، محيط كسب و كار، تغيير محصول و يا فرايند توليد، توليد محصولات پربازده و سامانه اطلاعات صنعت و معدن تقسيم بندي شده است.

زماني كه محصول توليد شده با فرآيند الگوي مصرف مطابقت داشته باشد، مي توان توليد را با كارايي بيشتر دنبال كرد و از تجهيزاتي استفاده نمود كه ميزان مصرف انرژي را پائين بياورد.

كاهش 20درصد مصرف انرژي در واحدهاي صعتي

اصلاح الگوي در صنعت و معدن در سه بخش قابل اجرا است كه يكي به واحدهاي موجود صنعتي و معدني اختصاص دارد  ديگر ي به سرمايه گذاري در جهت ايجاد واحدهاي جديد مربوط مي شود و بخش سوم شامل تقويت توليد كالاهايي است كه مي تواند به اصلاح الگوي مصرف در كشور كمك كند.

مهمترين مسئله در ارتباط با واحدهاي موجود صنعتي بحث مصرف انرژي است كه وزارت صنايع در جهت كنترل آن اقدامات مشخصي را انجام داده و بحث هدف مند نمودن يارانه ها نير نقش مهمي در اين زمينه دارد  سهم انرژي در توليدات صنعتي كشور و سهم  انرژي در قيمت تمام شده صنايع مختلف متفاوت است ولي اين رقم در اكثر صنايع حدود 4 درصد است كه با صلاح الگوي مصرف مي توان اين سهم  را حدود 20 درصد كاهش دادولي با اشاره به مصرف بالاي انرژي در صنايع كاشي و سراميك و شيشه سازي در مقايسه با استانداردهاي جهاني سهم مصرف انرژي در صنعت كاشي و سراميك به حدود 25 درصد و در صنايع آلومينيوم حدود 20 درصد بايستي كاهش يابد .

حدود 16 درصد انرژي مصرفي كشور به بخش صنعت اختصاص دارد كه استاندارد هاي مصرف انرژي براي اكثر صنايع مشخص شده و جهت اجرا به مرور زمان به بخشهاي مربوطه ابلاغ خواهد شد.

 

كاهش مصرف انرژي در ساختمانها

 

رشد فکری و دور اندیشی افراد جامعه ایرانی به گونه ای است که با تجزیه و تحلیل های علمی و منطقی و با دانایی محوری در کوتاه ترین زمان , با نگرش اسلامی ایرانی نسبت به آنچه را که باید طراحی و مدیریت کند . برنامه ریزی استراتژیک می کند . هوش ایرانی سرآمد است و دلیل آن باورهای مذهبی است که سرچشمه آن از قرآن و عترت در دل هر ایرانی نقش بسته است .

هدف از طرح این بینش راهبردی , توجه به مدیریت انرژی و هر مدیریتی است که در لحظه زندگی برای انسان حادث می شود , خواهد بود . از نظر شرعی برای ما مسلم است که اسراف حرام است و به هدر دادن سرمایه های ملی گناهی نابخشودنی است . لذا طرح بهینه سازی انرژی که متولیان آن مسکن و شهرسازی , سازمان نظام مهندسی و شهرداری است قابل تحقق مي باشد

همه می دانند که بالاترین میزان سهم انرژی در بین بخشها , به بخش خانگی و تجاری اختصاص دارد و حدود 40% از کل انرژی در این بخشها مصرف می شود . در نتیجه بهینه سازی مصرف سوخت در بخش ساختمان و مسکن بسیار منطقی و حیاتی خواهد بود .

آنچه مسلم است به علت ارزان بودن انرژی در حال حاضر و پائین بودن نسبی سهم هزینه های انرژی به سایر هزینه ها در سبد هزینه خانوار , تاکنون در خصوص مصرف انرژی در ساختمان و راه های کاهش مصرف آن اقدام اساسی و همه جانبه صورت نگرفته و مصرف بی رویه این نعمات الهی , ما را دچار اسراف کرده است . ضمن اینکه ز یان اقتصادی آن با هدفمند ساختن یارانه به شدت ما را متوجه این مهم خواهد ساخت . به خطر انداختن محیط زیست , نسل آینده را از این موهبت بی نصیب خواهد ساخت , لذا برنامه ریزی استراتژیک برای صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمانهای مسکونی اداری و تجاری وغيره ... از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

برکسی پوشیده نیست که انرژی عامل تعیین کننده ای در معادلات سیاسی و اقتصادی کشورها در سطح بین الملل است

همه کشورهای جهان , چه کشورهایی که تولید کننده منابع  انرژی هستند و وحتی کشورهایی که برای تامین نیازهای خود , انرژی را از دیگر تولید کنندگان خریداری می کنند , بدون استثنا به فکر برنامه ریزی های استراتژیک در اجرای بهینه سازی مصرف انرژی شده  و توانسته اندبا کاهش مصرف انرژی گامهای موثری را براي  روندرو  به رشد تولیدات مختلف از جمله صنعت تولید ساختمان بر دارند مطالعات و بررسی ها نشان می دهد کشورهایی که وارد کنندگان انرژی هستند در بهینه سازی مصرف انرژی از ما پیشی گرفته اند به نظر مي رسد  از ما 30  سال پیش استفاده از انرژی را در همه مصرف کنندگان خود چه مصرف کنندگان خانگی و چه مصرف کنندگان صنعتی تغییر داده اند و تولیدات صنعتی خود را با بهره گیری از دانش های مختلف به حداقل ها نزدیک می کنند بد نیست بدانیم در حال حاضر مصرف انرژی در کشور ما 7 برابر اروپا و 17برابر کشور ژاپن است كه مي تواند یک فاجعه تلقي شود بهر حال  به قول قدیمی ها جلوی ضرررا از هر کجا بگیری منفعت حاصل می شود و پسندیده است .

 

به منظور رعایت استانداردهای ساختمان درزمینه  انرژی مبحث 19 مقررات ملی ساختمان با عنوان صرفه جویی در مصرف انرژی توسط وزارت مسکن و شهر سازی تدوین واجرا ی آن در  ساخت و ساز کشور الزامی شده است مبحث 19 مقررات ملی ساختمان مربوط به صرفه جویی در مصرف انرژی در ساخت و ساز می شود که باید در مواردی شامل هر گونه عملیات ساختمانی نظیر تخریب احداث بنا تغییر در کاربری بنای موجود توسعه بنا و تغییر اساسی و تقویت  بنا اعمال شود مبحث 19 مقررات ملی ساختمان در سال 1370 به تصویب هیئت وزیران رسید و اجرای آن در  ساختمانهای کشور الزامی شد اگر چه این مبحث چندین بار بازنگری شده که آخرین آن در سال 1381 بوده ولی بعد از آن به کلیه ارگانهای کشوری ابلاغ شده است در حال حاضر اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان برای تمامی ساختمانهای دولتی  اجباری است و اجرا ی آن برای ساختمانهای بخش خصوصی كلان شهر  تهران و شهرهای تابعه از سال 1384 اجباری شده و برای ساختمانهای واقع در سایر شهر ها و استانها  مطابق یک برنامه زمانبندی شده برای تمامی ساختمانها در سال 1386 الزامی گرديده است  .

 

به نظر مي رسد كه متاسفانه در اصلاح الگوي مصرف در ساختمانها عقب هستيم  و امیدواریم که با یک برنامه ریزی مدون این عقب ماندگی جبران شود تمام ساختمانهایی که در کشور ساخته می شوند باید مقررات ملی ساختمان در آنها رعایت شده باشد .

بر اساس آن ضریب انتقال حرارت کلی هیچ ساختمانی نباید از حد استاندارد بالا تر باشد این ضریب به طور مستقیم با میزان تلفات حرارتی ساختمان در ارتباط هست کمیته بند (د) ماده 121 قانون برنامه سوم توسعه متشکل از نمایندگان وزرای کشور , نفت , صنایع و معادن , نیرو و رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور با مسولیت وزیر مسکن و شهرسازی جدول زمانبندی اعمال روابط و مقررات مبحث 19 مقررات ملی ساختمان (صرفه جویی مصرف  انرژی) را با توجه به امکانات اقتصادی و کلیه نیروهای متخصص و مصالح مورد نیاز تنظیم و ابلاغ نموده كه اجراي آن در كشور بايد اجباري گردد.

 

انجام اقدامات بهینه سازی در ساختمانها با اهداف کاهش مصرف سوخت , کاهش هزینه های پرداخت شده توسط مردم برای سوخت مصرفی , ایجاد شرایط مطلوب دمای ساختمان به دلیل بالا رفتن کیفیت ساخت بناها و کاهش آلودگی محیط زیست ناشی از مصرف سوخت های فسیلی انجام می شود . با توجه به اینکه میزان مصرف انرژی در بخش خانگی و تجاری در کشور ما حدود 40% می باشد , چنانچه اقدامات بهینه سازی در ساختمانها انجام گیرد و طبق روال کنونی به مصرف ادامه دهیم , طی سالهای 1381 الی 1390 به میزان 70 میلیارد دلار مصرف سوخت خواهیم داشت .

با توجه به محاسبات انجام گرفته این میزان لطمه بزرگی به اقتصاد ملی وارد کرده و در حالت بحرانی امکان صادرات نفت خام  با مشكل مواجه خواهد شد  با انجام اقدامات بهینه سازی دربخش ساختمان و تنها طی سالهای 1381 الی 1390 می توان مبلغ 76 میلیارد دلار صرفه جویی کرد .

اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان , مصرف سوخت ساختمان ها را تا 50% کاهش دهد .

 

اکثر مردم در این تفکر ند که اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان سبب افزایش هزینه های ساختمان می شود ولی این در حالی است که چنانچه این مبحث در ساختمان به درستی اجرا شود علاوه بر اینکه هزینه های اولیه ساخت را کاهش می دهد , با توجه به صرفه جویی انجام شده در هزینه های بهره برداری در مصرف انرژی ساختمان , برای مصرف کننده سود آور خواهد بود .

با اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان , کمتر از  5% سبب افزایش هزینه های ساختمان در این قسمت می شود ولی از طرفی دیگر ظرفیت سیستم گرمایش و سرمایش مورد نیاز ساختمان را می توان تا 40% نسبت به حالتی که این مبحث اجرا نمی شود , کوچکتر انتخاب کرد , که به نوبه خود کاهش زیاد هزینه ها در این قسمت شامل می شود . بنابراین چنانچه در طراحی و ساخت ساختمان اصول اولیه مهندسی رعایت شود , علاوه بر ایجادفضای مناسب برای زندگی ساکنان و افزایش سطح رفاه جامعه , سبب کاهش هزینه های اولیه نیز می شود . مزایای اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان را شامل : کمک به اقتصاد خانواده , افزایش رفاه نسبی در نتیجه مصرف صحیح انرژی کمک به اقتصاد ملی , کاهش مصرف سوخت و در نتیجه کاهش آلودگی های ناشی از آن , امکان برقراری دمای ثابت در اتاقها , تنظیم دمای دلخواه در اتاقها به منظور تامین شرایط آسایش , کاهش ظرفيت اوليه سيستم گرمايش و سرمايش تا 40 برابر و كاهش استهلاك سيستم گرمايش و سرمايش منجر مي شود .

توزیع متعادل حرارت و امکان برقراری دماهای متفاوت در هر  اتاق و حداقل 50% کاهش مصرف سوخت و هزینه های مربوطه از دیگرمزایای این طرح است .

 

مصرف انرژی در ساختمانها

 

ساختمان به واسطه نوع مصالح مصرفی و چگونگی قرار گیری اجزای پوسته خارجی با محیط اطراف خود می تواند تبادل حرارتی کرده و دمای هوای داخل خود را تا مدتی حفظ کند . به دلیل اینکه همواره ساختمان با محیط اطراف خود مشغول تبادل دمایی است در تابستان گرمای بیرون از طریق سقف , دیوارها و پنجره ها به داخل ساختمان نفوذ می کند و در زمستان هوای داخل ساختمان که با صرف هزینه و مصرف سوخت گرم شده است , از طریق پنجره ها , دیوارها , سقف و کف با بیرون تبادل حرارتی نموده و فضای داخل سرد می شود و ما دوباره باید برای گرم کردن آن سوخت مصرف کنیم .

اقدامات بهینه سازی سعی بر آن دارد که این تبادل گرمایی بین فضای کنترل شده داخل ساختمان و فضای بیرون را به حداقل برساند . به این ترتیب علاوه بر کم شدن مصرف انرژی , از آلودگی محیط زیست نیز کاسته شده و منابع انرژی برای استفاده آیندگان حفظ می شود .مواردی که در حال حاضر شرکت بهینه سازی مصرف سوخت با همکاری شهرداری , الزامی کرده ، در قالب چک لیست عایق کاری حرارتی مورد بررسی قرار می گیرد , عبارتند از : عایق کاری حرارتی , پوسته خارجی ساختمان شامل : عایق کاری حرارتی سقف نهایی و دیوارهاییکه با محیط بیرون و یا فضاهایی که از نظر دمایی کنترل نمی شوند و کف های مجاور فضای باز یا سقف پیلوت الزامی است که مزیتهای آن بسیار زیاد است .

از جمله استفاده از عایقهای حرارتی در پوسته خارجی , مصرف سوخت ساختمان را تا 30% کاهش داده و سالیانه معادل 19میلیارد ریال (با توجه به قیمتهای یارانه ای سوخت) فقط در مناطق شهری صرفه جویی درمصرف سوخت حاصل می شود .

عایق کاری کاراترین تکنیک به منظور استفاده هوشمندانه از انرژی است . یک منزل عایق کاری شده , در زمستان دما را 5 درجه گرم تر و در تابستان 10 درجه خنک تر نگه می دارد .  انجام عایق کاری از آلودگی های صوتی نیز جلوگیری می کند . انواع عایقهای حرارتی هم شامل : عایقهای معدنی مانند پشم شیشه , پشم سنگ , عایقهای پلیمری مانند پلی استایرن (یونولیت یا پلاستوفوم) , پلی یورتان (فوم) ,عایقهای اسفنجی سلول بسته نظیر EPDM, عایق های اندودمیکا و عایقهای با تکنولوژی بتون سبک مطرح است در مقررات مرتبط با مصرف انرژی در صنعت ساختمان نصب پنجره های دوجداره با قابهای UPVCاستاندارد یا آلومینیوم ترمال بریک یا چوبی الزامی است . پنجره ها نقش مهمی در کیفیت زندگی و آسایش ساکنان ساختمانها دارند , بنابراین در طراحی پنجره ها باید اندازه و جنس آنها به صورتی باشد که ضمن بهره گیری مناسب از نور و گرمای خورشید , و تامین انرژی روشنایی داخل ساختمان از نور خورشید , تلفات حرارتی نیز به حداقل برسد . با توجه به اینکه حدود 20تا 30% از اتلاف انرژی در ساختمان از طریق پنجره ها صورت گرفته و تلفات حرارتی پنجره های معمولی 10 برابر پنجره های دوجداره می باشد . لذا بایستی جلوي هدر رفت انرژی را گرفت . استفاده از قابهای UPVCاستاندارد یا آلومینیوم ترمال بریک یا چوبی به همراه دوجداره کردن شیشه و پر کردن آن با یک گاز بی اثر با ضریب انتقال حرارت پائین , می تواند یکی از راههای مؤ ثر در کاهش تلفات انرژی محسوب شود . در رابطه با مزایای پنجره های دوجداره و قابهای UPVCیا آلومینیوم ترمال بریک یا چوبی می توان به این موارد اشاره کرد : با استفاده از پنجره های دوجداره در ساختمانهای مناطق شهری سالیانه حدود 166 میلیارد ریال (بادرنظر گرفتن قیمتهای رایانه ای ) صرفه جویی در پی خواهد داشت استفاده از پنجره های دوجداره با قابهای استاندارد , مصرف انرژی در ساختمان را تا 20% کاهش می دهد .

استفاده از پنجره های دوجداره با قابهای استاندارد علاوه بر کاهش اتلاف حرارتی بعنوان عایقهای صوتی نیز عملکرد موثری دارند . همچنین قابهای UPVCیا آلومنیوم ترمال بریک مجهز به برق آلات مناسب که از اتلاف حرارت ناشی از نصب یراق آلات نامناسب جلوگیری می کند . از سوی دیگر کسب آسایش حرارتی و ایجاد محیطی آرام در ساختمان می تواند یکی از مهمترین عوامل استفاده از پنجره های دوجداره با قابهای استاندارد باشد . برای انجام فرآیند ممیزی انرژی عایق کاری حرارتی  کانالهای هوا , لوله ای تاسسات و سیستم تولید آب گرم کنترل و برنامه ریزی سیستم گرمایی شامل نصب سیستم های کنترل کننده موضعی دما نظیر شیرهای ترموستاتیک بر روی رادیاتورها , نصب سیستم های کنترل مرکزی هوشمند و مجهز به سنسور اندازه گیری دمای هوا محیط الزامی است .

نصب سیستم های کنترل روشنایی شامل سیستم کنترل فضاها سیستم های کاهش میزان روشنایی و کنترل خاموش کردن روشنایی الزامی است و کنترل برنامه ریزی سیستم تهویه و تعویض هوا نیز توصیه شده است .

در خصوص نحوه اجرای مبحث 19 مقررات ملی ساختمان به نظارت حسن اجرای این قوانین در طراحی و ساخت بناهای جدید بايد پرداخته شود تلاش برای بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمانها از اهداف عمده وزارت نفت مي باشد و تمامی فعالیتهایی که می توانند به نوعی در بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمان مؤثر باشند از قبیل : عایق کاری حرارتی ساختمانها , عایقکاری تاسیسات مکانیکی , استفاده از تجهیزات با راندمان بالا و مصالح مرغوب مانند پنجره های دوجداره وطراحی مناسب بناها در راستای جلوگیری از اتلاف انرژی از اهم فعالیتهای وزارت هاي نفت و صنايع  می باشد .

مهم ترین نکته آن است که مردم ما  به ارزش منابع انرژی واقف هستند و می دانند که اینگونه انرژی ها پایان پذیر است  و درک مي نمايد که چگونه باید از اتلاف این منابع جلوگیری کرد از زمانی که چنین درک و باوری به وجود آمده است انگیزه لازم برای تغییر روشهای مصرف ایجاد شده است آنچه دارای اهمیت است اینکه بار اصلی پیاده سازی بهینه سازی انرژی در صنعت ساختمان با طراحان  ومهندسان محاسب است .كه بايد با دقت به آن بپردازند .

افزايش تعرفه واردات كالاهاي انرژي بر

 

اصلاح الگوي مصرفبرقدر عدم توجه به فرهنگ سازي مناسب در سال جاري ، رسيدن به اين شعار غيرممكن نخواهد بود، لازمست توليدكنندگان داخلي در بخش صنايع برق و الكترونيك در كاهش مصرف انرژي بسيار مناسب عمل نمايند، به گونه اي كه در بخش تلويزيون درصد قابل توجهي بهينه سازي مصرف انرژي داشته و در ساير بخش ها چون لامپ هاي روشنايي تا ۸۰درصد در مصرف برق صرفه جويي صورت گيرد بنابراين در ساير بخش ها نيز به طور متوسط بين درصد معقولي در مصرف برق صرفه جويي انجام شده باشد . از اين رو با فرهنگ سازي و استقبال مردم در سال جاري، مي توان به ميزان قابل توجهي از مصرف انرژي كاست.

با حذف لامپ هاي رشته اي و داشتن برچسب انرژي بر روي كالاها، در مصرف انرژي در بخش توليدات داخلي ضرورت دارد به نحو مناسبي كار شود لذا اين مهم بيش از گذشته بايد مدنظر قرار گيرد.

ضرورت دارد در هنگام واردات لوازم برقي بيش از گذشته كنترل گردد و در زمينه واردات لازمست سازمانهاي گمرك و مؤسسه استاندارد توافقي صورت دهند كه كالاهاي برقي وارداتي با توجه به مصرف انرژي كه دارند، از آنها تعرفه واردات اخذ شود. با توجه به اين موضوع، محصولات وارداتي ضمن داشتن برچسب انرژي اگر زير دو درجه Aو Bباشند، تعرفه بالايي خواهند داشت و كالاهايي كه مصرف انرژي شان در دو درجه ياد شده باشد، تعرفه آنها طبق روال گذشته خواهد بود. با افزايش نرخ تعرفه كالاهاي پرمصرف انرژي، واردكنندگان به واردات كالاهاي كم مصرف تشويق مي شوند.

صرفه جويي ۱۰درصدي ضروري است

صرفه جويي ۱۰درصدي در مصرف آب، برق و گاز مي توان به اصلاح الگوي مصرف دست يافت اگر در بخش صنعت فقط ۱۰درصد صرفه جويي صورت گيرد، تنها در حوزه مصرف برق مي توان ساليانه ۵نيروگاه ۹۰۰مگاواتي ساخت. اصلاح الگوي مصرف در لوازم خانگي و صنايع فلزي از دو منظر قابل پيگيري مي باشد. البته قبل از هر چيز ذكر اين نكته لازم است كه اگر تا سال قبل موضوع اصلاح الگوي مصرف يك وظيفه ملي بود، كالاهايي را خريداري كنند كه برچسب انرژي داشته باشد و نيز شيرآلات مورد مصرف در واحدهاي دولتي و خصوصي از نوع كم مصرف آن باشد، با جايگزيني شيرآلات كم مصرف به جاي شيرآلات كلاسيك مي توان ۳۰درصد در مصرف آب صرفه جويي كرد.

اصلاح روش توليد محصولات و كاهش مصرف حامل هاي انرژي و در نهايت توليد محصولات پربازده و كم مصرف مي تواند ما را به اهداف اصلاح الگوي مصرف برساند. در ايران توليد فولاد با در نظر گرفتن سه مزيت سنگ آهن،زغال سنگ و حامل هاي انرژي ديگر مانند گاز، برق، كماكان توجيه پذير مي باشد و وجود اين سه مزيت، توليد فولاد را در ايران اقتصادي مي كند. حال اگر با اجراي طرح اصلاح الگوي مصرف مزيت حامل هاي انرژي مانند گاز و برق از بين برود، مي توان آنها را با زغال سنگ و كك جايگزين و اين مزيت را دوباره حفظ كرد.

 

استفاده از انرژي هسته اي در توليد برق

يكي از مهم ترين موارد استفاده صلح آميز از انرژي هسته اي، توليد برق از طريق نيروگاه هاي اتمي است. مي توان با تشريح فرآيند توليد برق در نيروگاه هاي اتمي اظهار نمود در يك راكتور هسته اي، سوخت هسته اي يا «اورانيوم» شكافته مي شود و در اثر اين فرآيند انرژي آزاد مي شود كه اين انرژي درنهايت به گرما تبديل مي شود و گرماي توليدشده صرف توليد بخار و به كارانداختن توربين برق مي شود. درواقع نيروگاه هسته اي تقريبا مانند همين نيروگاه هاي معمولي است اما به جاي ديگ بخار موجود در نيروگاه هاي معمولي كه از طريق سوخت هاي فسيلي در گرم كردن آب و توليد بخار نقش دارند در نيروگاه هاي اتمي گرماي حاصل از واكنش هسته اي باعث ايجاد بخار و به كارافتادن توربين و درنهايت توليد انرژي برق مي شود. بدون آن كه هيچ نوع سوخت فسيلي در اين فرآيند به كار گرفته شود. نيروگاه اتمي بوشهر درحال حاضر قادر است سالانه هزار و ٢٠٠ مگاوات برق توليد كند كه در صورت احداث نيروگاه هاي اتمي ديگر برق مورد نياز كشور به خوبي تامين خواهد شد.درحال حاضر فرانسه حدود ٨٠درصد برق توليدي خود را از طريق انرژي هسته اي به دست مي آورد و كشورهايي مانند آمريكا، انگلستان و روسيه و .. نيز در اين زمينه اقدامات گسترده اي انجام داده اند. البته درحدود سال هاي ١٩٦٠ بسياري از كارشناسان پيش بيني مي كردند كه تعداد نيروگاه هاي هسته اي تا سال ٢٠٠٠ افزايش قابل ملاحظه اي پيدا كند و درصد قابل توجهي از برق توليدي در جهان از طريق اين نيروگاه ها توليد شود اما بروز اتفاقات هسته اي در چرنوبيل و آمريكا باعث شد كه اين پيش بيني ها تحقق پيدا نكند و فعاليت ها در اين زمينه كاهش يابد. تعداد نيروگاه هاي هسته اي در جهان را حدود ٤٠٠ نيروگاه مي باشد درحال حاضر بسياري از كشورها البته بادرنظرگرفتن ساير منابع انرژي خود اقدام به احداث نيروگاه هاي هسته اي كرده اند.

منابع

کتاب : کنترل دور الکتروموتورهابا مصرف بهینه تالیف : مهندس امیر یاری

نور پردازي پل كابلي تبريز

روشنايي بيلبوردهاي جاده اي شيراز

نصب سيستم برق اضطراري (UPS) نداجا

طراحي سيستم اضطراري (LED) براي پتروشيمي تبريز

 ساير پروژه هاي انجام شده